گره‌های لنفاوی؛ فیلتر کردن لنف و تولید لنفوسیت‌ها

گره‌های لنفاوی: ایستگاه‌های محافظ بدن

گره لنفاوی چیست و کجا قرار دارد؟

گره‌های لنفاوی اندام‌های کوچک، لوبیایی‌شکل و بسیار مهمی هستند که مانند ایستگاه‌های بازرسی در مسیر رگ‌های لنفاوی قرار گرفته‌اند. مایع لنف^۴ قبل از بازگشت به جریان خون، از داخل این گره‌ها عبور می‌کند تا از وجود عوامل بیماری‌زا^۵ پاک‌سازی شود.

این گره‌ها به صورت خوشه‌ای در نواحی مختلف بدن یافت می‌شوند. برخی از مکان‌های مهم آن‌ها عبارت‌اند از:

• گردن، زیربغل و کشاله‌ران: این گره‌ها به راحتی در هنگام بیماری قابل لمس می‌شوند.
• اطراف ریه‌ها و قلب
• داخل شکم و لگن

برای درک بهتر، یک شهر را تصور کنید که در ورودی‌های اصلی آن ایستگاه‌های بازرسی وجود دارد. گره‌های لنفاوی دقیقاً همین نقش را برای بدن ایفا می‌کنند و از ورود مهاجمان مضر به جریان خون اصلی جلوگیری می‌کنند.

سفر یک قطره لنف به داخل گره لنفاوی

مایع لنف که حاوی مواد زائد، پروتئین‌ها و احتمالأ عوامل بیماری‌زاست، از طریق رگ‌های لنفاوی آوران^۶ وارد گره می‌شود. این مایع سپس در فضایی به نام سینوس^۷ جاری می‌شود. دیواره‌های این سینوس‌ها از سلول‌های ماکروفاژ^۸ پوشیده شده‌اند که مانند جاروبرقی‌های زنده، باکتری‌ها، ویروس‌ها و سلول‌های مرده را می‌بلعند و از بین می‌برند.

پس از فیلتر شدن اولیه، لنف به منطقه‌ای به نام مرکز زایا^۹ می‌رسد. این منطقه محل تجمع و تکثیر لنفوسیت‌ها (سلول‌های B و T) است. اگر لنفوسیت‌ها با یک عامل مهاجم خاص (مثل یک ویروس آنفلوانزا) مواجه شوند، به سرعت تکثیر شده و یک پاسخ ایمنی قوی را راه‌اندازی می‌کنند. در نهایت، لنف پاک‌سازی شده از طریق رگ‌های وابران^۱۰ گره را ترک می‌کند تا به جریان خون بازگردد.

لنفوسیت‌ها: سربازان آموزش‌دیده در گره‌های لنفاوی

لنفوسیت‌ها نوعی از گلبول‌های سفید خون هستند که مرکز فرماندهی سیستم ایمنی محسوب می‌شوند. دو نوع اصلی لنفوسیت وجود دارد:

1. لنفوسیت‌های B: این سلول‌ها آنتی‌بادی^۱۱ تولید می‌کنند. آنتی‌بادی‌ها مانند کلیدهای بسیار اختصاصی هستند که فقط به قفل یک عامل بیماری‌زای خاص متصل می‌شوند و آن را برای نابودی علامت‌گذاری می‌کنند.
2. لنفوسیت‌های T: این سلول‌ها به طور مستقیم به سلول‌های بدن که آلوده شده‌اند حمله کرده و آن‌ها را از بین می‌برند. برخی از لنفوسیت‌های T نیز به عنوان «سلول‌های خاطره»^۱۲ عمل می‌کنند و در صورت مواجههٔ مجدد با همان عامل بیماری‌زا، پاسخ سریع و قوی‌تری را ایجاد می‌نمایند.

گره‌های لنفاوی محل اصلی ملاقات، فعال‌سازی و تکثیر این لنفوسیت‌ها هستند. وقتی یک باکتری وارد بدن می‌شود، توسط سلول‌های présentateur d'antigène (ارائه‌دهندهٔ آنتی‌ژن)^۱۳ به گره‌های لنفاوی برده شده و به لنفوسیت‌های مناسب "نمایش" داده می‌شود تا پاسخ ایمنی آغاز گردد.

وقتی گره‌های لنفاوی به کمک ما می‌آیند: مثال یک گلودرد چرکی

فرض کنید دچار گلودرد چرکی شده‌اید. باکتری‌های استرپتوکوک در گلو شما شروع به تکثیر می‌کنند. سلول‌های ایمنی حاضر در گلو، تعدادی از این باکتری‌ها را گرفته و از طریق رگ‌های لنفاوی به گره‌های لنفاوی گردن می‌برند.

در گره‌های لنفاوی گردن، ماکروفاژها بلافاصله حمله را آغاز می‌کنند و تعداد زیادی از باکتری‌ها را می‌بلعند. همزمان، آنتی‌ژن^۱۴ های باکتری به لنفوسیت‌های B و T اختصاصی برای استرپتوکوک ارائه می‌شود. این لنفوسیت‌ها به سرعت تکثیر می‌شوند. لنفوسیت‌های B آنتی‌بادی ضد استرپتوکوک تولید می‌کنند و لنفوسیت‌های T برای نابودی سلول‌های آلوده آماده می‌شوند.

این فرآیند باعث می‌شود گره‌های لنفاوی گردن شما متورم، گرم و دردناک شوند. این تورم نشانهٔ خوبی است! زیرا ثابت می‌کند سربازان بدن شما در حال مبارزه‌ی شدید با عفونت هستند. با پیروزی سیستم ایمنی، تورم گره‌ها نیز به تدریج از بین می‌رود.

اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم

پاورقی

^۱ گره‌های لنفاوی (Lymph Nodes)

^۲ فیلتراسیون لنف (Lymph Filtration)

^۳ لنفوسیت‌ها (Lymphocytes)

^۴ مایع لنف (Lymph)

^۵ عوامل بیماری‌زا (Pathogens)

^۶ رگ‌های لنفاوی آوران (Afferent Lymphatic Vessels)

^۷ سینوس (Sinus)

^۸ ماکروفاژ (Macrophage)

^۹ مرکز زایا (Germinal Center)

^۱۰ رگ‌های وابران (Efferent Lymphatic Vessels)

^۱۱ آنتی‌بادی (Antibody)

^۱۲ سلول‌های خاطره (Memory Cells)

^۱۳ سلول‌های ارائه‌دهندهٔ آنتی‌ژن (Antigen-Presenting Cells - APCs)

^۱۴ آنتی‌ژن (Antigen): مولکول یا بخشی از یک عامل بیگانه که باعث تحریک سیستم ایمنی می‌شود.