ماهیچههای بیندندهای: موتورهای پنهان نفسکشیدن
قفسه سینه و معماری تنفس: ماهیچههای بیندندهای کجا قرار دارند؟
قفسه سینه شما مانند یک قفس استخوانی محکم از دندهها، ستون مهرهها و جناغ سینه ساخته شده است. این قفس از اندامهای حیاتی مانند قلب و ریهها محافظت میکند. اما این قفس ساکن و بیحرکت نیست! برای نفس کشیدن، این قفس باید بتواند منبسط و منقبض شود. اینجاست که نقش قهرمانانهٔ ماهیچههای بیندندهای آشکار میشود. این ماهیچهها دقیقاً در فضای بین هر دو دنده مجاور، مانند نوارهای الاستیک قدرتمندی قرار گرفتهاند. برای درک بهتر، دست خود را روی دندههایتان بگذارید و یک نفس عمیق بکشید. حرکتی که احساس میکنید، حاصل کار همین ماهیچههاست.
انواع ماهیچههای بیندندهای و وظایف تخصصی هرکدام
ماهیچههای بیندندهای بر اساس عمق و عملکردشان به سه گروه اصلی تقسیم میشوند. هر گروه در زمان خاصی از تنفس فعال میشود.
| نوع ماهیچه | محل قرارگیری | عملکرد اصلی |
|---|---|---|
| بیندندهای بیرونی4 | لایه سطحی، بین دندهها | بلند کردن دندهها و افزایش حجم قفسه سینه (دم) |
| بیندندهای داخلی5 | لایه میانی، زیر گروه بیرونی | پایین آوردن دندهها و کاهش حجم قفسه سینه (بازدم فعال) |
| بیندندهای درونیترین6 | داخلیترین لایه | همکاری با گروه داخلی برای بازدم قوی |
ماهیچههای بیندندهای بیرونی مانند طنابهایی هستند که وقتی منقبض میشوند، دندهها را به سمت بالا و بیرون میکشند. این کار باعث میشود قفسه سینه مانند دستهٔ یک سبد بزرگ شود و فضای داخلی آن افزایش یابد. در مقابل، ماهیچههای داخلی و درونیترین، با پایین کشیدن دندهها، این فضا را دوباره کوچک میکنند.
مکانیک تنفس: همکاری ماهیچههای بیندندهای و دیافراگم
تنفس یک عمل هماهنگ گروهی است. ماهیچههای بیندندهای به تنهایی عمل نمیکنند، بلکه با ماهیچهٔ گنبدی شکل و مهمی به نام دیافراگم همکاری میکنند. فرآیند تنفس را میتوان به دو فاز اصلی تقسیم کرد:
دم (فعال): وقتی تصمیم میگیرید نفس بکشید، مغز شما به دیافراگم و ماهیچههای بیندندهای بیرونی فرمان انقباض میدهد. دیافراگم به سمت پایین حرکت میکند و ماهیچههای بیندندهای بیرونی دندهها را بالا میکشند. حاصل این کار، افزایش حجم قفسه سینه است. از آنجایی که فشار داخل قفسه سینه کاهش مییابد ($P_{\text{داخل}}
بازدم (غالباً غیرفعال): در حالت استراحت، بازدم یک فرآیند غیرفعال است. شما نیاز به انجام کار خاصی ندارید. دیافراگم و ماهیچههای بیندندهای بیرونی شل میشوند. قفسه سینه و ریهها، به دلیل خاصیت الاستیکخود، به حالت اولیه برمیگردند و هوا را به بیرون میرانند. اما در مواقعی مانند فوت کردن شمع، نواختن ساز بادی یا ورزش سنگین، بازدم نیز فعال میشود. در این حالت، ماهیچههای بیندندهای داخلی و درونیترین منقبض میشوند تا دندهها را با قدرت پایین بیاورند و هوا را با فشار خارج کنند.
اهمیت ماهیچههای بیندندهای در زندگی روزمره و ورزش
اهمیت این ماهیچهها فراتر از تنفس معمولی است. هر فعالیتی که نیاز به کنترل تنفس دارد، به سلامت و قدرت این ماهیچهها وابسته است. به عنوان مثال:
- خوانندگی و نواختن سازهای بادی: یک خواننده برای کنترل نتهای طولانی و یک نوازندهٔ شیپور برای تولید صدای قوی، باید بتوانند بازدم خود را به دقت توسط ماهیچههای بیندندهای داخلی کنترل کنند.
- ورزشهای استقامتی: یک دوندهٔ ماراتن برای رساندن اکسیژن بیشتر به عضلاتش، به تنفسهای عمیق و سریع متکی است. این امر تنها با همکاری کارآمد ماهیچههای بیندندهای و دیافراگم ممکن میشود.
- خنده، سرفه و عطسه: این اعمال انفجاری همگی شامل یک بازدم بسیار قوی و سریع هستند که توسط انقباض شدید ماهیچههای بیندندهای داخلی و عضلات شکم انجام میشود.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر، این یک اشتباه رایج است. ماهیچههای سینهای بزرگ، عضلات سطحی قفسه سینه هستند که عمدتاً مسئول حرکت دادن بازوها هستند. در حالی که ماهیچههای بیندندهای، عضلات عمقی بین دندهها بوده و تنها مسئولیت حرکت دادن خود دندهها برای تنفس را بر عهده دارند.
پاسخ: آسیب به این ماهیچهها، که اغلب به دلیل کشیدگی7 (مثلاً در اثر سرفههای شدید یا ورزش سنگین) رخ میدهد، میتواند باعث درد شدید و تیز در قفسه سینه شود که با تنفس عمیق یا چرخش بدن بدتر میشود. این درد گاهی با درد قلکی اشتباه گرفته میشود. خوشبختانه، این کشیدگیها معمولاً با استراحت و مسکنهای ساده بهبود مییابند.
پاسخ: بله، مانند هر عضله دیگری. تمرینات تنفسی عمیق، شنا کردن و نواختن سازهای بادی از بهترین راهها برای تقویت این عضلات و بهبود ظرفیت تنفسی ریهها هستند.
پاورقی
1 تنفس (Respiration): فرآیند جذب اکسیژن و دفع دیاکسید کربن.
2 دم (Inspiration): فاز فعال تنفس که در آن هوا به داخل ریهها کشیده میشود.
3 بازدم (Expiration): فاز خروج هوا از ریهها که معمولاً غیرفعال است.
4 بیندندهای بیرونی (External Intercostal Muscles)
5 بیندندهای داخلی (Internal Intercostal Muscles)
6 بیندندهای درونیترین (Innermost Intercostal Muscles)
7 کشیدگی (Strain): آسیب دیدگی عضله یا تاندون بر اثر کشش بیش از حد.
