فرستنده و گیرنده: چرخهی حیاتی ارتباط
کالبدشکافی یک فرآیند ارتباطی ساده
برای درک بهتر، اجازه دهید یک موقعیت کاملاً معمولی را تحلیل کنیم: شما (فرستنده) از دوست خود (گیرنده) میپرسید: «امروز ساعت چند به کتابخانه میروی؟». این سؤال ساده، در واقع نتیجهی یک فرآیند چندمرحلهای است. ابتدا شما ایدهی پرسش را در ذهن خود دارید. سپس این ایده را به کلمات و علائم زبانی (پیام۵) تبدیل میکنید. پس از آن، این کلمات را با استفاده از تارهای صوتی و دهان (وسیلهی ارسال۶) به امواج صوتی تبدیل کرده و از طریق کانال ارتباطی۷ (هوای بین شما) ارسال میکنید. دوست شما این امواج صوتی را با گوش (وسیلهی دریافت) دریافت کرده، به سیگنالهای عصبی تبدیل میکند و مغز او معنای آن را تفسیر میکند. اگر همه چیز خوب پیش رفته باشد، او پیام شما را دقیقاً همانگونه که منظور شما بوده، درک کرده است.
| مرحله | نقش فرستنده | نقش گیرنده | مثال (پرسش ساعت کتابخانه) |
|---|---|---|---|
| ۱. ایجاد ایده | ایجاد فکر یا اطلاعات اولیه | - | شما نیاز به هماهنگی ساعت مراجعه دارید. |
| ۲. کدگذاری پیام | تبدیل ایده به نمادها (کلمات، تصویر) | - | شما جملهی «امروز ساعت چند به کتابخانه میروی؟» را میسازید. |
| ۳. ارسال | فرستادن پیام از طریق یک کانال | - | گفتن جمله با صدا. |
| ۴. دریافت | - | دریافت پیام از کانال | دوست شما صدای شما را میشنود. |
| ۵. کدگشایی | - | تبدیل نمادها به معنی و درک | مغز دوستتان کلمات را پردازش و معنای سؤال را میفهمد. |
| ۶. بازخورد | (تبدیل به گیرنده) | (تبدیل به فرستنده) | او پاسخ میدهد: «ساعت ۴». اکنون نقشها برعکس میشود. |
نویز: دشمن مشترک فرستنده و گیرنده
همهی ارتباطات به این سادگی پیش نمیروند. نویز۸ یا پارازیت، هر عاملی است که در وضوح پیام اختلال ایجاد میکند و میتواند در هر نقطه از کانال ارتباطی ظاهر شود. نویز فقط صدای بلند محیط نیست. در یک پیام متنی، غلط املایی یک نویز است. در یک سخنرانی، استرس و لکنت زبان گوینده میتواند نویز محسوب شود. حتی پیشداوری و حالت روحی بد گیرنده نیز نوعی نویز روانی است که مانع از درک صحیح پیام میشود. فرستنده و گیرنده موفق، کسانی هستند که میتوانند نویز را شناسایی و تا حد امکان خنثی کنند؛ مثلاً با بلندتر و شمردهتر حرف زدن در محیط شلوغ، یا با نوشتن واضحتر و استفاده از نشانههای تصویری مانند ! برای تأکید.
از کلاس درس تا شبکههای اجتماعی: کاربرد مدل در فناوری
این مدل ساده، اساس کار همهی فناوریهای ارتباطی اطراف ماست. وقتی در یک پیامرسان متنی را تایپ و ارسال میکنید، شما فرستندهاید. گوشی شما پیام را کدگذاری (به داده دیجیتال تبدیل) کرده و از طریق کانال اینترنت میفرستد. گوشی دوستتان (گیرنده) داده را دریافت و کدگشایی (تبدیل به متن) میکند. در اینجا، ضعف آنتن یا باگ نرمافزاری نقش نویز را بازی میکنند. مثال دیگر، سیستم دود در ساختمان است. حسگر دود (فرستنده) با تشخیص آتش، یک پیام خطر (سیگنال الکتریکی) تولید و برای آژیر (گیرنده) ارسال میکند. آژیر پس از دریافت و کدگشایی این سیگنال، آن را به پیام قابل فهم برای انسانها (صدای بلند) تبدیل میکند. اگر باتری حسگر ضعیف باشد (نویز)، ممکن است پیام هرگز ارسال نشود.
وقتی ارتباط میشکند: اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. شنیدن با درک کردن فرق دارد. ممکن است گیرنده به دلایل مختلف (نویز روانی، عدم تمرکز، دانش پایین نسبت به موضوع) نتواند معنی واقعی پیام شما را استخراج کند. ارتباط کامل فقط زمانی است که درک گیرنده با منظور فرستنده یکسان باشد.
یکی از بزرگترین اشتباهات، فرض کردن درک مشترک است. فرستنده اغلب فکر میکند گیرنده دقیقاً از همان زاویه به موضوع نگاه میکند یا همهی پیشزمینههای ذهنی او را دارد. مثلاً معلمی که میگوید «این مسئله ساده است» ممکن است برای دانشآموزی که پایهاش ضعیف است، اینگونه نباشد. فرستنده موفق، پیام خود را با توجه به مخاطب تنظیم میکند.
بازخورد، حلقهی گمشدهی بسیاری از ارتباطات ناکام است. بازخورد به فرستنده این امکان را میدهد که مطمئن شود پیام به درستی دریافت و درک شده است. یک تایید کلامی («متوجه شدم»)، یک عمل (اجتناب کردن از کاری که شما گفتید خطرناک است) یا حتی یک حالت چهره (نگاه متعجب) همگی بازخورد محسوب میشوند. بدون بازخورد، فرستنده در خلا عمل میکند.
پاورقی
۱ فرستنده (Sender): منبع یا ایجادکنندهی پیام که آن را کدگذاری و از طریق یک کانال ارسال میکند.
۲ گیرنده (Receiver): هدف نهایی پیام که آن را دریافت، کدگشایی و تفسیر میکند.
۳ موانع ارتباطی (Communication Barriers): عواملی که مانع از انتقال دقیق و کامل پیام از فرستنده به گیرنده میشوند.
۴ بازخورد (Feedback): پاسخ یا واکنش گیرنده به پیام فرستنده که نشاندهندهی درک یا عدم درک پیام است.
۵ پیام (Message): محتوا، اطلاعات یا احساسی که از فرستنده به گیرنده منتقل میشود.
۶ وسیلهی ارسال (Transmitter): ابزار یا سامانهای که پیام کدگذاری شده را به سیگنال مناسب برای ارسال تبدیل میکند (مانند تلفن، میکروفون).
۷ کانال ارتباطی (Channel): مسیر یا محیطی که پیام از طریق آن از فرستنده به گیرنده منتقل میشود (مانند هوا برای صدا، سیم برای برق، امواج رادیویی).
۸ نویز (Noise): هرگونه عامل مزاحم یا اختلالزایی که در طول کانال ارتباطی، وضوح و صحت پیام را کاهش میدهد. میتواند فیزیکی، روانی یا معنایی باشد.
