مواد طبیعی: گنجینههای پنهان زمین
دستهبندی مواد طبیعی: تجدیدپذیر در مقابل تجدیدناپذیر
مواد طبیعی را میتوان به دو دسته اصلی تقسیم کرد: موادی که میتوانند به سرعت جایگزین شوند و آنهایی که برای تشکیل به میلیونها سال زمان نیاز دارند. درک این تفاوت برای مدیریت منابع سیارهمان بسیار مهم است.
| نوع ماده | تعریف | مثالها | محدودیت |
|---|---|---|---|
| تجدیدپذیر | موادی که در بازه زمانی کوتاه (چند ماه یا سال) قابل جایگزینی هستند. | چوب، پنبه، محصولات کشاورزی، انرژی خورشید و باد | ممکن است سریعتر از سرعت جایگزینی مصرف شوند. |
| تجدیدناپذیر | موادی که برای تشکیل به میلیونها سال زمان نیاز دارند و ذخایر آنها محدود است. | نفت خام، زغال سنگ، گاز طبیعی، مس، آهن | ذخایر محدود؛ پس از اتمام، دیگر در دسترس نخواهند بود. |
منشأ و تشکیل مواد طبیعی: سفر از هسته ستارگان تا کف اقیانوسها
مواد طبیعی از راههای مختلفی تشکیل میشوند. فلزاتی مانند آهن (Fe) و مس (Cu) در اثر فرآیندهای نجومی در قلب ستارگان متولد شده و پس از انفجار ابرنواخترها در سراسر کهکشان پخش شدهاند. سوختهای فسیلی مانند نفت از باقیمانده جانوران و گیاهان ریز древی که میلیونها سال تحت فشار و گرمای لایههای زمین قرار گرفتهاند، به وجود آمدهاند. به این فرآیند طولانی، دیاژنز1 میگویند. سنگهای معدنی نیز از سرد شدن ماگمای مذاب (سنگهای آذرین) یا تحت فشار قرار گرفتن لایههای رسوبی (سنگهای دگرگونی) تشکیل میشوند.
کاربردهای مواد طبیعی در زندگی روزمره: از مسواک تا موشک
هیچ جنبهای از زندگی مدرن بدون مواد طبیعی ممکن نیست. برای مثال، یک خودروی معمولی را در نظر بگیرید: بدنه آن از فولاد (آهن و کربن) ساخته شده، سیمکشیهای داخل آن از مس است، لاستیکهای آن از لاستیک طبیعی (شیره درخت کائوچو) یا مشتقات نفت ساخته شده و شیشههای آن از ماسه سیلیس به دست میآید. حتی تلفن همراه شما حاوی دهها ماده معدنی کمیاب مانند کبالت در باتری، نئودیمیوم در بلندگوهای کوچک و ایندیوم در صفحه نمایش لمسی است.
اهمیت مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی
از آنجایی که بسیاری از این منابع، تجدیدناپذیر هستند یا سرعت جایگزینی آنها بسیار کند است، مدیریت صحیح آنها برای نسلهای آینده حیاتی است. استخراج بیرویه مواد معدنی میتواند منجر به نابودی جنگلها، آلودگی آبهای زیرزمینی و خاک و از بین رفتن زیستگاههای طبیعی شود. مفهوم توسعه پایدار به معنای استفاده از منابع به گونهای است که نیازهای نسل حاضر را برآورده کند، بدون اینکه توانایی نسلهای آینده برای برآوردن نیازهایشان را به خطر بیندازد.
| راهکار | توضیح | مثال |
|---|---|---|
| کاهش مصرف (Reduce) | استفاده کمتر از منابع و انرژی. | خاموش کردن لامپهای اضافی، استفاده از حملونقل عمومی |
| بازاستفاده (Reuse) | استفاده مجدد از یک کالا بدون پردازش زیاد. | استفاده از بطری شیشهای به عنوان گلدان |
| بازیافت (Recycle) | تبدیل مواد زائد به مواد جدید. | ذوب قوطیهای آلومینیومی و ساخت قوطیهای جدید |
| جایگزینی (Replace) | استفاده از منابع تجدیدپذیر به جای تجدیدناپذیر. | استفاده از انرژی خورشیدی به جای سوختهای فسیلی |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1دیاژنز (Diagenesis): به مجموعه تغییرات فیزیکی و شیمیایی گفته میشود که پس از دفن رسوبات در اعماق نسبتاً کم زمین و در دما و فشار پایین روی آنها اتفاق میافتد و ultimately منجر به تشکیل سنگهای رسوبی و سوختهای فسیلی میشود.
2پیویسی (PVC - Polyvinyl Chloride): یک نوع پلاستیک مصنوعی بسیار رایج و پرکاربرد که از نفت خام و نمک طعام ساخته میشود. از آن برای ساخت لوله، کفپوش، پنجره و بسیاری از محصولات دیگر استفاده میشود.
