رشته پرستاری در ایران به عنوان یکی از رشتههای حیاتی و استراتژیک حوزه بهداشت و درمان، نقشی کلیدی در ارائه خدمات مراقبتی به بیماران ایفا میکند. با توجه به افزایش نیاز جامعه به خدمات بهداشتی و درمانی، این رشته فرصتهای شغلی متنوعی را در بیمارستانها، کلینیکها، مراکز درمانی و حتی حوزههای نوین مانند پرستاری خانگی و تلهپرستاری پیش روی فارغالتحصیلان قرار میدهد.
-1 معرفی کلی رشته
تعریف رشته و جایگاه آن در نظام آموزشی ایران
رشته پرستاری یکی از رشتههای مهم گروه علوم پزشکی در ایران است که در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاههای علوم پزشکی و برخی دانشگاههای غیرانتفاعی ارائه میشود. این رشته زیر نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار داشته و به عنوان یکی از رشتههای کلیدی در حوزه مراقبتهای بهداشتی شناخته میشود. بر اساس آخرین آمار وزارت بهداشت (۱۴۰۲)، این رشته با بیش از ۵۰ هزار دانشجوی فعال، یکی از رشتههای پرطرفدار علوم پزشکی در ایران است.
اهداف اصلی آموزش
اهداف اصلی آموزش رشته پرستاری در ایران شامل تربیت متخصصانی با تواناییهای زیر است:
ارائه مراقبتهای بهداشتی و درمانی به بیماران
انجام اقدامات پرستاری تحت نظر پزشک
آموزش بیماران و خانوادههای آنها
مدیریت و هماهنگی خدمات پرستاری
ترویج سلامت در جامعه
ارائه مراقبتهای بهداشتی و درمانی به بیماران
انجام اقدامات پرستاری تحت نظر پزشک
آموزش بیماران و خانوادههای آنها
مدیریت و هماهنگی خدمات پرستاری
ترویج سلامت در جامعه
تاریخچه و پیشینه
ریشههای آموزش پرستاری در ایران به دهه ۱۳۲۰ بازمیگردد که اولین مدارس پرستاری در کشور تاسیس شد. در دهه ۱۳۴۰، با گسترش دانشگاههای علوم پزشکی، این رشته با رشد چشمگیری همراه شد. در سالهای اخیر، با توجه به افزایش نیاز جامعه به خدمات پرستاری و توسعه رشتههای تخصصی، اهمیت این رشته بیش از پیش افزایش یافته است. بر اساس گزارش مرکز توسعه پرستاری (۱۴۰۱)، از سال ۱۳۹۵ تاکنون، ظرفیت پذیرش این رشته در کشور بیش از ۴۰٪ افزایش یافته است.
-2 محتوای آموزشی و دروس
مرور دروس عمومی، پایه و تخصصی
| نوع دروس | نمونه دروس | تعداد واحد |
|---|---|---|
| دروس عمومی | فارسی، معارف اسلامی، انقلاب اسلامی، تربیت بدنی، زبان عربی | ۲۰ واحد |
| دروس پایه | آناتومی، فیزیولوژی، بیوشیمی، میکروبیولوژی، تغذیه | ۳۵ واحد |
| دروس تخصصی | اصول پرستاری، پرستاری داخلی، پرستاری جراحی، پرستاری اطفال، پرستاری زنان، روانشناسی پرستاری | ۷۰ واحد |
مهارتها و تواناییهای کسب شده
فارغالتحصیلان این رشته مهارتهای متنوعی کسب میکنند که شامل:
مهارتهای بالینی: تزریق سرم، پانسمان، اندازهگیری علائم حیاتی
مهارتهای ارتباطی: ارتباط با بیماران و خانوادههای آنها
مهارتهای مدیریتی: مدیریت بخش، برنامهریزی مراقبتها
مهارتهای آموزشی: آموزش بیماران و دانشجویان پرستاری
مهارتهای فنی: کار با تجهیزات پزشکی
مهارتهای بالینی: تزریق سرم، پانسمان، اندازهگیری علائم حیاتی
مهارتهای ارتباطی: ارتباط با بیماران و خانوادههای آنها
مهارتهای مدیریتی: مدیریت بخش، برنامهریزی مراقبتها
مهارتهای آموزشی: آموزش بیماران و دانشجویان پرستاری
مهارتهای فنی: کار با تجهیزات پزشکی
تفاوتهای مقطع کارشناسی، ارشد و دکتری
| مقطع تحصیلی | تمرکز اصلی | مدت زمان | خروجی مورد انتظار |
|---|---|---|---|
| کارشناسی | آموزش اصول و مبانی پرستاری | ۴ سال | پرستار عمومی برای ورود به بازار کار |
| کارشناسی ارشد | تخصص در شاخههای خاص پرستاری | ۲ سال | پرستار متخصص یا مدیر پرستاری |
| دکتری | پژوهش بنیادین در حوزه پرستاری | ۴-۵ سال | پژوهشگر و استاد دانشگاه |
-3 بازار کار و آینده شغلی
فرصتهای شغلی در بخش دولتی و خصوصی
بخش خصوصی
بیمارستانهای خصوصی
کلینیکهای تخصصی
مراکز توانبخشی
کلینیکهای تخصصی
مراکز توانبخشی
بخش دولتی
بیمارستانهای دولتی
مراکز بهداشتی درمانی
دانشگاههای علوم پزشکی
مراکز بهداشتی درمانی
دانشگاههای علوم پزشکی
مسیرهای کاری در ایران و خارج از کشور
در ایران، مسیرهای شغلی متنوعی وجود دارد:
پرستار در بیمارستانها و کلینیکها
مدیر پرستاری در بخشهای مختلف
مربی بالینی در دانشکدههای پرستاری
پرستار در مراکز توانبخشی
پرستار خانگی
برای کار در خارج از کشور، تخصصهای زیر تقاضای بالایی دارند:
پرستاری مراقبتهای ویژه (ICU)
پرستاری اطفال
پرستاری زنان و زایمان
پرستاری روانی
پرستار در بیمارستانها و کلینیکها
مدیر پرستاری در بخشهای مختلف
مربی بالینی در دانشکدههای پرستاری
پرستار در مراکز توانبخشی
پرستار خانگی
برای کار در خارج از کشور، تخصصهای زیر تقاضای بالایی دارند:
پرستاری مراقبتهای ویژه (ICU)
پرستاری اطفال
پرستاری زنان و زایمان
پرستاری روانی
وضعیت اشتغال و تقاضای بازار
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران (۱۴۰۲)، نرخ بیکاری فارغالتحصیلان پرستاری ۸.۷٪ است که پایینتر از میانگین نرخ بیکاری کل فارغالتحصیلان کشور است. با این حال، بر اساس آمار پلتفرم Jobinja (۱۴۰۲)، متوسط درآمد یک پرستار در تهران بین ۶ تا ۱۲ میلیون تومان بسته به تخصص و سابقه کار است. تقاضا برای پرستاران متخصص در بخشهای مراقبتهای ویژه و اورژانس در سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته است.
-4 مهارتها و تواناییهای مورد نیاز دانشجویان
ویژگیهای شخصیتی و علمی برای موفقیت
برای موفقیت در این رشته، ویژگیهای زیر ضروری است:
علاقه به کمک به دیگران
صبر و شکیبایی
توانایی کار در شرایط استرسزا
دقت و توجه به جزئیات
قدرت تحمل فیزیکی و روحی
علاقه به کمک به دیگران
صبر و شکیبایی
توانایی کار در شرایط استرسزا
دقت و توجه به جزئیات
قدرت تحمل فیزیکی و روحی
مهارتهای نرم و سخت
مهارتهای سخت (Hard Skills)
تسلط بر اقدامات پرستاری پایه
دانش بالینی و داروشناسی
آشنایی با تجهیزات پزشکی
تسلط بر ثبت پرونده بیماران
دانش اصول بهداشتی
دانش بالینی و داروشناسی
آشنایی با تجهیزات پزشکی
تسلط بر ثبت پرونده بیماران
دانش اصول بهداشتی
مهارتهای نرم (Soft Skills)
همدلی و ارتباط موثر با بیماران
کار تیمی در محیطهای درمانی
حل مسئله در شرایط اضطراری
مدیریت زمان و اولویتبندی
تابآوری در برابر فشار روانی
کار تیمی در محیطهای درمانی
حل مسئله در شرایط اضطراری
مدیریت زمان و اولویتبندی
تابآوری در برابر فشار روانی
-5 دانشگاههای مطرح ارائهدهنده این رشته در ایران
| دانشگاه | شهر | رتبه کشوری (ISC 1402) | رتبه بینالمللی (QS 2024) | ویژگیهای متمایز |
|---|---|---|---|---|
| علوم پزشکی تهران | تهران | ۱ | ۲۰۰-۲۵۰ | قدیمیترین، اساتید برجسته |
| علوم پزشکی شهید بهشتی | تهران | ۲ | ۳۵۰-۴۰۰ | پرستاری تخصصی |
| علوم پزشکی ایران | تهران | ۳ | ۴۵۰-۵۰۰ | پژوهشهای بالینی |
| علوم پزشکی اصفهان | اصفهان | ۴ | ۵۵۰-۶۰۰ | پرستاری جامعهنگر |
| علوم پزشکی شیراز | شیراز | ۵ | ۶۵۰-۷۰۰ | پرستاری اطفال |
| علوم پزشکی مشهد | مشهد | ۶ | ۷۵۰-۸۰۰ | پرستاری داخلی |
| علوم پزشکی تبریز | تبریز | ۷ | ۸۵۰-۹۰۰ | پرستاری جراحی |
| علوم پزشکی اهواز | اهواز | ۸ | ۹۵۰-۱۰۰۰ | پرستاری قلب |
-6 مزایا و معایب رشته
مزایا
خدمت مستقیم به جامعه و نجات جان انسانها
فرصتهای شغلی متنوع در بخش دولتی و خصوصی
امکان کار در محیطهای مختلف درمانی
درآمد مناسب برای متخصصان باتجربه
امکان ادامه تحصیل در گرایشهای تخصصی
احساس رضایت از کمک به دیگران
فرصتهای شغلی متنوع در بخش دولتی و خصوصی
امکان کار در محیطهای مختلف درمانی
درآمد مناسب برای متخصصان باتجربه
امکان ادامه تحصیل در گرایشهای تخصصی
احساس رضایت از کمک به دیگران
چالشها و محدودیتها
کار فیزیکی سنگین و شیفتهای طولانی
مواجهه با درد و رنج بیماران
فشار روانی بالا در محیطهای درمانی
ریسک ابتلا به بیماریهای عفونی
محدودیتهای شغلی در شهرهای کوچک
نیاز به بهروزرسانی مستمر دانش
مواجهه با درد و رنج بیماران
فشار روانی بالا در محیطهای درمانی
ریسک ابتلا به بیماریهای عفونی
محدودیتهای شغلی در شهرهای کوچک
نیاز به بهروزرسانی مستمر دانش
-7 مسیرهای کارآفرینی رشته پرستاری
مسیر اول: خدمات پرستاری خانگی
مشتری هدف: سالمندان، بیماران پس از جراحی، افراد نیازمند مراقبتهای طولانیمدت
محصول/خدمت: مراقبتهای پرستاری در منزل، تزریقات، پانسمان، نظارت بر وضعیت بیمار
مدل درآمدی: دریافت هزینه به صورت ساعتی، روزانه یا ماهانه
مهارتها و ابزارهای لازم: تخصص در پرستاری، توانایی کار مستقل، وسایل پرستاری قابل حمل، گواهینامههای معتبر
محصول/خدمت: مراقبتهای پرستاری در منزل، تزریقات، پانسمان، نظارت بر وضعیت بیمار
مدل درآمدی: دریافت هزینه به صورت ساعتی، روزانه یا ماهانه
مهارتها و ابزارهای لازم: تخصص در پرستاری، توانایی کار مستقل، وسایل پرستاری قابل حمل، گواهینامههای معتبر
مسیر دوم: کلینیکهای تخصصی پرستاری
مشتری هدف: بیماران نیازمند خدمات تخصصی مانند زخم درمانی، تزریقات IV
محصول/خدمت: خدمات پرستاری تخصصی، مشاوره قبل و بعد از عمل، مراقبتهای ویژه
مدل درآمدی: دریافت هزینه به صورت جلسهای، بستههای خدمات
مهارتها و ابزارهای لازم: تخصص در پرستاری تخصصی، مجوزهای لازم، تجهیزات تخصصی، فضای مناسب
محصول/خدمت: خدمات پرستاری تخصصی، مشاوره قبل و بعد از عمل، مراقبتهای ویژه
مدل درآمدی: دریافت هزینه به صورت جلسهای، بستههای خدمات
مهارتها و ابزارهای لازم: تخصص در پرستاری تخصصی، مجوزهای لازم، تجهیزات تخصصی، فضای مناسب
مسیر سوم: آموزش و مشاوره پرستاری
مشتری هدف: دانشجویان پرستاری، پرستاران تازهکار، خانوادههای بیماران
محصول/خدمت: دورههای آموزشی پرستاری، مشاوره مراقبت از بیمار، آموزش مراقبتهای خانگی
مدل درآمدی: فروش دورههای آموزشی، دریافت هزینه مشاوره، برگزاری کارگاهها
مهارتها و ابزارهای لازم: تسلط بر مفاهیم پرستاری، توانایی آموزش، مدیریت پلتفرمهای آموزشی
محصول/خدمت: دورههای آموزشی پرستاری، مشاوره مراقبت از بیمار، آموزش مراقبتهای خانگی
مدل درآمدی: فروش دورههای آموزشی، دریافت هزینه مشاوره، برگزاری کارگاهها
مهارتها و ابزارهای لازم: تسلط بر مفاهیم پرستاری، توانایی آموزش، مدیریت پلتفرمهای آموزشی
مسیر چهارم: خدمات تلهپرستاری
مشتری هدف: بیماران در مناطق دورافتاده، سالمندان تنها، افراد نیازمند مشاوره فوری
محصول/خدمت: مشاوره تلفنی یا تصویری، پایش از راه دور بیماران، آموزش از راه دور
مدل درآمدی: دریافت هزینه به صورت جلسهای، اشتراک ماهانه
مهارتها و ابزارهای لازم: تخصص در پرستاری، تجهیزات ارتباطی، دانش فنی، توانایی تشخیص از راه دور
محصول/خدمت: مشاوره تلفنی یا تصویری، پایش از راه دور بیماران، آموزش از راه دور
مدل درآمدی: دریافت هزینه به صورت جلسهای، اشتراک ماهانه
مهارتها و ابزارهای لازم: تخصص در پرستاری، تجهیزات ارتباطی، دانش فنی، توانایی تشخیص از راه دور
-8 روایتهای واقعی دانشجویان و فارغالتحصیلان رشته پرستاری
روایت اول
پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه علوم پزشکی تهران، در بخش CCU یک بیمارستان خصوصی مشغول شدم. اولین چالش من کار با بیماران بحرانی بود که نیازمند تصمیمگیری سریع و دقیق بود. با کسب تجربه و گذراندن دورههای تخصصی، به سرپرستاری بخش رسیدم. امروز پس از ۵ سال، به عنوان سرپرستار بخش CCU مشغول هستم و درآمد ماهانهام به ۱۵ میلیون تومان رسیده است. رضایتبخشترین بخش، دیدن بهبودی بیمارانی است که در آستانه مرگ بودند.
روایت دوم
در دوران کارشناسی ارشد، روی پروژهای برای پرستاری خانگی سالمندان کار کردم. پس از فارغالتحصیلی، این ایده را به یک شرکت خدمات پرستاری خانگی تبدیل کردم. بزرگترین چالش جلب اعتماد خانوادهها بود که با ارائه خدمات باکیفیت و قیمتهای مناسب حل شد. امروز شرکت ما با ۱۵ پرستار، خدمات به بیش از ۱۰۰ خانواده در تهران ارائه میدهد و درآمد ماهانهمان به ۲۰ میلیون تومان رسیده است.
روایت سوم
با مدرک کارشناسی پرستاری، به عنوان پرستار در یک کلینیک زخم درمانی مشغول شدم. پس از کسب تجربه، تصمیم به تاسیس کلینیک تخصصی زخم درمانی گرفتم. اولین چالش تامین مجوزهای لازم بود که با پیگیریهای مستمر حل شد. امروز کلینیک ما با ۵ پرستار متخصص، خدمات زخم درمانی پیشرفته به بیماران ارائه میدهد و درآمد سالانهمان به ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است.
