وجه شبه: ویژگی مشترک میان مشبّه و مشبّه‌به.

نمونهٔ اول «علی مانند شیر شجاع است.» مشبّه: علی، مشبّه‌به: شیر، وجه شبه: شجاعت.

نمونهٔ دوم «ماه چون سکهٔ زر می‌درخشد.» مشبّه: ماه، مشبّه‌به: سکهٔ زر، وجه شبه: درخشندگی.

نمونهٔ سوم «گلبرگ‌ها چون پروانه بر زمین می‌ریختند.» مشبّه: گلبرگ‌ها، مشبّه‌به: پروانه، وجه شبه: نحوهٔ ریزش.

پرسش: آیا امکان دارد یک تشبیه، بیش از یک وجه شبه داشته باشد؟

بله. در تشبیه‌های ادبی، گاهی مشبّه و مشبّه‌به در چند ویژگی با هم شریک هستند. مثلاً وقتی می‌گوییم «چهرهٔ ماه‌پاره‌اش چون گلبرگ شقایق می‌درخشید و می‌سوخت»، هم درخشش و هم سرخی، وجه شبه می‌توانند باشند. اما معمولاً یک وجه شبه، اصلی‌تر است و بقیه در حاشیه قرار دارند.

پرسش: وجه شبه همیشه در جمله می‌آید؟

خیر. در تشبیه‌های فشرده، وجه شبه حذف می‌شود تا خواننده خود به کشف آن بپردازد. این کار تشبیه را زیباتر و عمیق‌تر می‌کند؛ مانند «زندگی چون پاییز است.» در این جمله، مخاطب باید خود حدس بزند که وجه شبه، زرد شدن، خزان یا دل‌تنگی است. این معمایی کوچک، درک متن را شیرین‌تر می‌کند.

پرسش: اگر دو چیز، شباهت آشکار داشته باشند، باز هم تشبیه نیاز است؟

بله، حتی اگر شباهت طبیعی باشد. شاعران با تأکید بر همان شباهت آشکار، آن را برجسته‌تر می‌کنند. مثلاً «خورشید مانند آتش می‌سوزد» با اینکه هر دو گرما دارند، تکرار این شباهت در کلام، باعث تأکید و تأثیر بیشتر بر مخاطب می‌شود. وجه شبه در اینجا تازگی ندارد، ولی شدت گرمای خورشید را بهتر می‌رساند.

پرسش: وجه شبه با ابزار تشبیه چه تفاوتی دارد؟

ابزار تشبیه، کلمه‌ای است که شباهت را نشان می‌دهد (مثل «مانند»، «چون» یا «همان‌گونه که»)؛ اما وجه شبه، خودِ ویژگی مشترک است. ابزار تشبیه، پل ارتباطی است، ولی وجه شبه، دلیلی است که آن پل بر روی آن بنا شده است. بدون وجه شبه، تشبیه معنا و مفهوم خود را از دست می‌دهد و فقط یک جملهٔ بیمحتوا می‌شود.