خلاقیت در عمل: یافتن روشها، طرحها یا راههای تازه برای انجام بهتر کارها و دستیابی مؤثرتر به هدف
خلاقیت یعنی اندیشیدن به راههای تازه، حل بهتر مسئلهها و استفاده درست از تواناییهای ذهن برای رسیدن به نتیجهای بهتر.
خلاقیت تنها به نقاشی، نویسندگی یا ساختن وسیلههای تازه محدود نمیشود. هر زمان که فرد برای انجام یک کار، حل یک مسئله یا رسیدن به هدف، راهی مناسبتر و تازه پیدا کند، از خلاقیت استفاده کرده است. دانشآموزی که برای برنامهریزی درس خواندن روش بهتری پیدا میکند، گروهی که برای انجام یک فعالیت کلاسی راه سادهتری پیشنهاد میدهد یا کسی که با وسایل موجود وسیلهای کاربردی میسازد، همگی در حال بهکارگیری خلاقیت هستند. خلاقیت با دقت، تجربه، پرسشگری، تمرین و جرئت امتحان کردن راههای تازه رشد میکند و میتواند کیفیت یادگیری و زندگی روزانه را بهتر کند.
راههای ساده برای خلاق بودن
خلاقیت بیشتر از آنکه به استعداد وابسته باشد، به تمرین، دقت و تلاش برای دیدن راههای متفاوت بستگی دارد.
| روش | نمونه در زندگی دانشآموز | نتیجه |
|---|---|---|
| پرسیدن سؤال | فکر کردن به چند راه برای حل یک تمرین | شناخت راهحلهای بهتر |
| مشاهده دقیق | توجه به روش انجام کار دیگران | یادگیری تجربههای مفید |
| آزمون و خطا | تغییر روش خلاصهنویسی درس | پیدا کردن شیوه مناسبتر |
| همکاری با دیگران | فکر کردن گروهی برای یک پروژه | ایدههای بیشتر و کاملتر |
بسیاری تصور میکنند خلاقیت یعنی همیشه وسیلهای کاملاً جدید اختراع کنیم، اما در واقع گاهی تنها تغییر دادن یک روش قدیمی نیز نوعی خلاقیت است. برای نمونه، دانشآموزی که کیف خود را شب قبل آماده میکند و دفترهایش را بر اساس برنامه روز بعد مرتب میچیند، راهی پیدا کرده است که باعث صرفهجویی در زمان و کاهش فراموشی میشود. یا گروهی از دانشآموزان ممکن است برای ساخت کاردستی به جای خرید وسایل تازه، از جعبههای مقوایی و وسایل دورریختنی استفاده کنند. این کار هم هزینه را کمتر میکند و هم به حفظ محیط زندگی کمک میکند. خلاقیت زمانی ارزشمندتر میشود که بتواند مشکلی واقعی را حل کند یا انجام کاری را آسانتر و دقیقتر سازد.
نقش خلاقیت در رسیدن به هدف
هر هدفی ممکن است در مسیر خود با مانع روبهرو شود. گاهی یک روش نتیجه نمیدهد و لازم است راه دیگری امتحان شود. در چنین شرایطی خلاقیت به فرد کمک میکند تا به جای ناامیدی، به دنبال راههای تازه باشد. برای مثال اگر دانشآموزی احساس کند حفظ کردن مطالب برایش دشوار است، میتواند به جای تکرار ساده، از دستهبندی مطالب، رسم جدول یا خلاصهنویسی استفاده کند. اگر این روش نیز کافی نبود، میتواند با توضیح دادن درس برای دوست خود یا پاسخ دادن به پرسشهای تمرینی، روش دیگری را امتحان کند.
افراد خلاق معمولاً پیش از تصمیمگیری، چند راه مختلف را بررسی میکنند. آنها به جای انتخاب نخستین پاسخ، کمی بیشتر فکر میکنند و مزایا و دشواریهای هر راه را میسنجند. این عادت باعث میشود تصمیمهای دقیقتری بگیرند و احتمال موفقیتشان بیشتر شود. البته خلاقیت به معنی کنار گذاشتن نظم نیست؛ بلکه زمانی بهترین نتیجه را میدهد که همراه با برنامهریزی، مسئولیتپذیری و پشتکار باشد.
حتی شکست نیز میتواند به رشد خلاقیت کمک کند. اگر فرد پس از یک نتیجه نامناسب از خود بپرسد «دفعه بعد چه کاری را متفاوت انجام دهم؟»، ذهن او برای پیدا کردن راههای تازه فعال میشود. به همین دلیل بسیاری از پیشرفتهای کوچک و بزرگ، نتیجه تلاشهای پیدرپی و اصلاح روشهای قبلی هستند، نه یک فکر ناگهانی.
فکر تازه
حل مسئله
برنامهریزی
پشتکار
پرسشهای مهم درباره خلاقیت
آیا خلاقیت فقط برای افراد بااستعداد است؟
خیر. همه افراد میتوانند با تمرین، مشاهده، مطالعه، تجربه کردن و فکر کردن به راههای مختلف، خلاقیت خود را تقویت کنند.
آیا هر فکر تازهای خلاقانه و مفید است؟
خیر. یک ایده زمانی ارزشمند است که بتواند مشکلی را حل کند یا انجام کاری را بهتر، آسانتر یا دقیقتر کند.
اگر اولین ایده موفق نشد، یعنی خلاق نیستیم؟
خیر. بسیاری از ایدههای خوب پس از چند بار اصلاح و تغییر به نتیجه مناسب میرسند. ادامه دادن و یاد گرفتن از اشتباهها بخشی از خلاقیت است.
آیا تقلید از دیگران با خلاقیت ناسازگار است؟
یاد گرفتن از تجربه دیگران مفید است، اما خلاقیت زمانی شکل میگیرد که فرد آن تجربه را با نیاز خود هماهنگ کند یا راه بهتری برای انجام کار پیدا کند.
خلاقیت مهارتی است که در زندگی روزانه، مدرسه و آینده هر فرد نقش مهمی دارد. این توانایی با پرسیدن سؤال، مشاهده دقیق، امتحان کردن راههای تازه، همکاری با دیگران و یاد گرفتن از تجربهها رشد میکند. کسی که هنگام روبهرو شدن با مشکل تنها به یک راه فکر نمیکند و با حوصله روشهای گوناگون را بررسی میکند، شانس بیشتری برای رسیدن به هدف خواهد داشت. بنابراین خلاقیت تنها داشتن فکرهای جدید نیست، بلکه به کار بردن آنها برای بهتر انجام دادن کارها و حل مسئلههای واقعی است.