آموزش همسالان: همیاری در یادگیری
تقسیم نقشها در گروه همیار
در هر کلاسی، دانشآموزان تواناییهای متفاوتی دارند. بعضی در ریاضی سریعتر مسائل را حل میکنند، بعضی در نگارش جملههای زیباتری مینویسند و برخی در علوم تجربی آزمایشها را بهتر درک میکنند. این تفاوتها یک فرصت عالی برای یادگیری گروهی ایجاد میکند. وقتی یک دانشآموز ماهر، نقش سرگروه یا همیار را بر عهده میگیرد، در واقع پلی میشود میان معلم و دیگر دانشآموزان.
برای اینکه این همیاری به خوبی پیش برود، باید نقشها را مشخص کنیم. در یک گروه ۴ تا ۵ نفره، یک نفر به عنوان سرگروه انتخاب میشود. او مسئولیت هماهنگی، پرسشهای کلیدی و بررسی راهحلها را دارد. بقیهٔ اعضا نیز هرکدام وظیفهٔ کوچکی مانند جمعآوری اطلاعات، نوشتن یا ارائهٔ نتیجه را بر عهده میگیرند. این تقسیم کار باعث میشود همه فعال باشند و هیچ کس در گوشهٔ کلاس فقط شنونده نباشد.
| نقش | مسئولیت | مثال در کلاس |
|---|---|---|
| سرگروه | هدایت بحث، پرسشهای کلیدی، بررسی درستبودن پاسخها | بعد از تدریس معلم، از هر عضو یک سؤال ساده میپرسد تا مطمئن شود همه متوجه شدهاند. |
| عضو گروه | انجام بخشی از کار، پرسش از سرگروه در صورت نیاز، کمک به دیگران | در حل مسئلهٔ ریاضی، هر کس یک مرحله را توضیح میدهد و سرگroupe اشکالات را رفع میکند. |
کاربرد در زندگی روزمره: از کلاس تا خانه
فرض کنید در زنگ علوم، معلم از شما خواسته است که یک آزمایش ساده دربارهٔ حلشدن شکر در آب انجام دهید. سرگروه گروه شما، قبلاً این آزمایش را در خانه دیده است. او میتواند به جای اینکه خودش همهٔ کارها را انجام دهد، از هر عضو بخواهد یک مرحله را توضیح دهد. مثلاً یکی بگوید که چرا شکر در آب داغ زودتر حل میشود و دیگری میزان شکر را اندازه بگیرد. اگر کسی اشتباه کند، سرگروه به او فرصت میدهد تا دوباره فکر کند و با پرسشهای راهنما، او را به پاسخ درست برساند.
یا در خانه، وقتی مشق ریاضی دارید، میتوانید با دوستتان تماس بگیرید و هر کدام یک مسئله را حل کنید، سپس پاسخها را با هم مقایسه کنید. اگر پاسخها متفاوت بود، با کمک یکدیگر اشتباه را پیدا کنید. این روش نه تنها یادگیری را عمیقتر میکند، بلکه باعث میشوید مطالب را مدت بیشتری به خاطر بسپارید.
یکی از بهترین موقعیتها برای آموزش همسالان، زمانی است که دانشآموزی در یک مبحث خاص، اشتباه تکراری دارد. مثلاً در درس فارسی، بسیاری از بچهها در تشخیص فعل و بن ماضی دچار سردرگمی میشوند. سرگروه میتواند با آوردن مثالهای ساده و روزمره مانند «رفتم»، «گفتم»، «نوشتم» و پرسیدن اینکه «کدام بخش فعل نشاندهندهٔ زمان گذشته است؟» به دوستانش کمک کند تا قاعده را به خاطر بسپارند.
چالشهای مفهومی در همیاری
پرسش اول: اگر سرگروه خودش بعضی از مطالب را درست متوجه نشده باشد، چه کند؟
پاسخ: سرگروه نباید خجالت بکشد. او میتواند با صداقت بگوید: «این بخش برای من هم کمی مبهم است، بیایید با هم از معلم بپرسیم.» این کار هم به یادگیری خودش کمک میکند و هم به گروه نشان میدهد که هیچ کس کامل نیست و پرسیدن نشانهٔ هوش است.
پرسش دوم: اگر بعضی از اعضا به حرف سرگروه گوش ندهند، تکلیف چیست؟
پاسخ: بهترین راه این است که سرگroupe با لحنی دوستانه بگوید: «نظر تو خیلی ارزشمند است، اما برای اینکه همگی پیش برویم، بهتر است طبق برنامهای که قبلاً قرار گذاشتیم عمل کنیم.» اگر باز هم همکاری نشد، میتواند موضوع را با معلم در میان بگذارد، نه به عنوان شکایت، بلکه به عنوان درخواست راهنمایی.
پرسش سوم: آیا سرگروه باید همیشه پاسخ درست را بداند؟
پاسخ: نه! گاهی سرگروه میتواند عمداً اشتباهی کوچک انجام دهد و از گروه بخواهد آن را پیدا کنند. این کار باعث میشود همهٔ اعضا فعال شوند و حس کنند در یادگیری سهیم هستند. هدف، رسیدن به پاسخ درست به صورت گروهی است، نه تحمیل نظر یک نفر.