مدیریت کلاس تربیت بدنی
پنج رکن اصلی سازماندهی
اگر کلاس تربیت بدنی را مانند یک سفرهٔ هفتسین در نظر بگیرید، هر چیزی جای خودش را دارد. فضا یعنی زمین بازی، جایگاه معلم، جایگاه دانشآموزان و مسیرهای رفتوآمد. زمان یعنی شروع و پایان هر فعالیت، زمان توضیح دادن، زمان بازی کردن و زمان جمعکردن وسایل. گروهها یعنی تیمبندی، نقش هر نفر در تیم و چگونگی جابهجایی گروهها. وسایل یعنی توپها، مخروطها، تشکها و هر چیزی که برای ورزش نیاز دارید. رفتارها یعنی گوش دادن به معلم، رعایت نوبت، تشویق همتیمیها و رعایت حریم شخصی دیگران. همهٔ اینها مثل دانههای یک تسبیح به هم وصل هستند.
| کلاس منظم | کلاس نامنظم |
|---|---|
| همه میدانند کدام توپ مال کدام گروه است | توپها قاطی میشوند و وقت تلف میشود |
| معلم زمان هر بخش را از قبل اعلام میکند | زمان کش میآید و یک بخش حذف میشود |
| گروهها با رنگ دستبند یا کلاهک مشخص میشوند | دانشآموزان مدام میپرسند من کدام گروه هستم |
نمونههای عینی از حیاط مدرسه
فرض کنید میخواهید بازی «وسطی» را انجام دهید. اگر معلم پیش از شروع، محل ایستادن هر بازیکن را با گچ یا مخروط مشخص کند، همه سریع جای خود را میگیرند و بازی زودتر شروع میشود. یا اگر برای طنابزنی دو نفره، جفتها را از قبل با قرعهکشی مشخص کنید، دیگر کسی احساس نمیکند که دوستش را انتخاب نکردهاند. برای وسایل هم میتوانید یک جعبهٔ مخصوص توپها و یک جعبهٔ مخصوص مخروطها در گوشهٔ حیاط بگذارید. وقتی هر وسیله سر جای خودش باشد، هم پیدا کردنش آسان است و هم خطری ایجاد نمیکند. مثلاً اگر توپها روی زمین رها شوند، ممکن است کسی روی آنها بلغزد یا به پایش آسیب بزند.
دربارهٔ رفتارها، بهترین کار این است که قبل از شروع هر فعالیت، معلم سه قانون ساده را یادآوری کند: «به حرف معلم گوش بده»، «به همکلاسیات ضربه نزن» و «اگر توپ از زمین خارج شد، تو را بیاور». این قوانین مثل چراغ راهنمایی هستند؛ اگر همه رعایت کنند، مسابقه لذتبخشتر و ایمنتر میشود. مثلاً وقتی در بازی والیبال، توپ به سمت دانشآموزی میرود که مشغول بستن کفش است، اگر او زودتر جای خود را به همتیمی بدهد، هم از برخورد توپ جلوگیری میکند و هم بازی بیوقفه ادامه مییابد.
سه پرسش چالشی
پاسخ: میتوانید دانشآموزان را به دو گروه تقسیم کنید: یک گروه با توپ کار کنند و گروه دیگر حرکات کششی یا آمادگی انجام دهند. بعد از ۱۰ دقیقه جای آنها را عوض کنید. این کار باعث میشود همه به اندازهٔ کافی فعالیت داشته باشند و کسی بیکار نماند.
پاسخ: قانون «فاصلهٔ ایمن» را تعیین کنید. مثلاً در بازی هندبال، هر بازیکن باید حداقل یک متر از نفر بعدی فاصله داشته باشد. همچنین اگر کسی عینک دارد، بهتر است در زمان بازی آن را در جعبهٔ مخصوص بگذارد و از عینک ورزشی استفاده کند. معلم هم میتواند با سوت، بازی را در صورت خطرناک شدن متوقف کند.
پاسخ: معلم میتواند هر بار ترکیب گروهها را عوض کند یا بازیهایی طراحی کند که در آنها همکاری مهمتر از بردن است. مثلاً در مسابقهٔ امدادی، مهم این است که همهٔ اعضای گروه مسیر را کامل طی کنند، نه اینکه کدام گروه زودتر به خط پایان برسد. این کار باعث میشود همه احساس موفقیت کنند.
مدیریت خوب در کلاس تربیت بدنی یعنی اینکه همه بدانند چه زمانی، کجا، با چه کسی، با چه وسیلهای و چگونه رفتار کنند. وقتی فضا مرتب باشد، زمان مشخص باشد، گروهها معلوم باشند، وسایل سر جای خود باشند و رفتارها محترمانه باشد، وقت بیشتری برای حرکت و یادگیری دارید و خطر آسیب هم کمتر میشود. به یاد داشته باشید که یک کلاس خوب، مثل یک تیم فوتبال است که هر بازیکنی نقش خودش را میداند و برای موفقیت تیم تلاش میکند.