جاجیم؛ زیراندازی از تار و پودِ رنگین
جاجیم چگونه بافته میشود؟
جاجیم را روی یک دارِ عمودی میبافند. دار، چهارچوبی چوبی است که نخهای تار، یعنی نخهای طولی، به دور آن کشیده میشوند. سپس بافنده با یک وسیلهٔ چوبیِ تخت به نام ماسوره یا ماکو، نخهای پودی (نخهای عرضی) را لابهلای تارها عبور میدهد. هر بار که پود از بین تارها رد میشود، با شانهای چوبی آن را محکم میکوبد تا بافت فشرده شود.
برای ایجاد نقش و طرح، بافنده نخهای پودی را با رنگهای گوناگون عوض میکند. برخلاف گلیم که پود روی تار را کاملاً میپوشاند، در جاجیم هم تار و هم پود دیده میشوند و همین، جلوۀ راهراه و خطخطی به آن میدهد. جاجیم معمولاً از پشم گوسفند، کرز بز یا پنبه بافته میشود و به خاطر بافتِ باز و نازکش، سبک و جمعشونده است.
تفاوت جاجیم با گلیم و قالی
شاید برایتان پیش آمده که جاجیم را با گلیم یا قالی اشتباه بگیرید. هر سه دستبافته هستند، اما تفاوتهای مهمی دارند که در جدول زیر به سادگی میتوانید ببینید:
| ویژگی | جاجیم | گلیم | قالی |
|---|---|---|---|
| ضخامت و وزن | نازک، سبک و انعطافپذیر | نیمهضخیم، نسبتاً سنگین | ضخیم، سنگین و کلفت |
| نمایش تار و پود | هم تار و هم پود پیداست | فقط پود پیداست (تار پنهان) | پود روی تار را پوشانده |
| نقوش | ساده، راهراه و هندسی | هندسی با گوشههای تیز | منحنی، اسلیمی و بسیار متنوع |
| کاربرد اصلی | زیرانداز، روانداز، سفره | فرش، پشتی، خورجین | فرش کف اتاق و تزیین |
پرسشهای رایج دربارهٔ جاجیم
جاجیم یکی از سادهترین و در عین حال کاربردیترین دستبافتههای ایرانی است که با تار و پودِ پشمی یا پنبهای بافته میشود. سبکی، نازکی و نقشهای راهراه آن را از گلیم و قالی متمایز میکند. جاجیم نه تنها زیراندازی راحت است، بلکه در زندگی روزمرهٔ عشایر و روستائیان جایگاه ویژهای داشته و امروز هم به عنوان یک صنعتدستیِ زیبا و اصیل، مورد توجه قرار میگیرد. شناخت این بافتهٔ ساده، ما را با خلاقیت و ذوق نیاکانمان در استفاده از سادهترین ابزارها آشنا میکند.
