روی پارچه و پشت پارچه؛ دو روی یک سکه در دنیای دوخت
چرا بعضی پارچهها روی و پشت مشخص دارند و بعضی نه؟
همهٔ پارچهها مثل دو کفش به نظر نمیرسند. بعضی پارچهها روی و پشتشان کاملاً متفاوت است و بعضی آنقدر شبیهاند که تشخیصشان سخت میشود. دلیل این تفاوت به نحوهٔ بافت یا چاپ پارچه برمیگردد.
برخی پارچهها مانند ساتن یا اطلس رویی براق و پشتی کدر دارند. بعضی مثل پارچههای طرحدار مثل گلدار یا چهارخانه، طرح رویشان واضحتر و روشنتر از پشت است. اما پارچههایی مثل پنبهٔ ساده یا کتان ممکن است دو روی کاملاً یکسان داشته باشند. در این موارد، کارخانجات تولیدکننده معمولاً روی پارچه را با علامتهایی مشخص میکنند.
| ویژگی | روی پارچه | پشت پارچه |
|---|---|---|
| طرح و نقش | روشن، شفاف و با کیفیت | کمرنگ، محو یا برعکس |
| نرمی و زبری | نرمتر، صافتر یا پرزدار | زبرتر، خشنتر یا بدون پرز |
| براقیت | معمولاً براقتر | معمولاً ماتتر |
| علامت کارخانه | معمولاً بدون علامت | گاهی سنجاق یا برچسب کوچک |
سه مرحلهٔ طلایی: برش، دوخت و اتوکاری
وقتی روی و پشت پارچه را شناختیم، باید در هر مرحله درست عمل کنیم. بیایید سه مرحلهٔ اصلی را بررسی کنیم.
برش: در برش، معمولاً پارچه را دولا میکنیم یعنی روی پارچه به داخل و پشت به بیرون میشود. یا برعکس. الگو را روی پارچه میگذاریم و قیچی میزنیم. نکتهٔ مهم این است که همهٔ قطعات یک لباس باید روی یک جهت (همگی روی یا همگی پشت) بریده شوند. اگر یک قطعه روی پارچه و قطعهٔ دیگر پشت پارچه بریده شود، در زمان دوخت، درزها با هم جور نمیشوند و لباس شکل نامنظمی پیدا میکند.
دوخت: موقع دوخت، معمولاً روی پارچه را به هم میدوزیم تا درز از داخل پنهان شود. اما گاهی طرحهایی مثل رویهدوزی یا پارچههای شفاف نیاز دارند که دقیقاً بدانیم کدام روی دیده میشود. اگر اشتباه کنیم، دوخت روی پارچه یا پشت آن ظاهر میشود و ممکن است طرح نهایی خراب شود.
اتوکاری: اینجا قضیه حسابی مهم میشود. اتو را همیشه روی پشت پارچه میکشیم، مگر اینکه دستور دیگری روی برچسب لباس نوشته شده باشد. چون اتو کشیدن روی پارچه باعث میشود که پرزها و بافت روی پارچه له یا براق شود. اگر مجبوریم روی پارچه را اتو کنیم، باید پارچهٔ نازکی مثل چادر شب روی آن بگذاریم و اتو را با حرارت کم و بدون بخار روی آن بکشیم. این کار از آسیب دیدن روی پارچه جلوگیری میکند.
پرسشهای چالشی دربارهٔ روی و پشت پارچه
پرسش ۱: چرا بعضی پارچهها وقتی اتو میشوند، براق میشوند؟
این براق شدن به خاطر له شدن پرزهای روی پارچه است. وقتی اتو را مستقیماً روی پارچه میکشیم، پرزها خوابیده و سطح پارچه صاف و براق میشود. این اتفاق بیشتر برای پارچههای تیره یا مخمل و ساتن میافتد. برای جلوگیری از این کار، همیشه از پشت پارچه اتو بکش یا پارچهٔ دیگری بین اتو و لباس بگذار.
پرسش ۲: اگر پارچه دو رویش کاملاً شبیه بود، چطور تشخیص بدهم؟
بعضی پارچهها مثل پنبهٔ ساده یا برخی پارچههای تاریپودی، دو روی یکسان دارند. در این موارد نباید نگران باشی، چون هر دو روی برای استفاده مناسباند. اما اگر کارخانه علامتی گذاشته، معمولاً با یک نخ رنگدار یا برچسب کوچک در یکی از گوشهها، پشت پارچه را مشخص میکند. به حاشیهٔ پارچه دقت کن؛ گاهی در لبه، یک نخ اضافه بافته شده که پشت را نشان میدهد.
پرسش ۳: آیا میتوان از هر دو روی پارچه برای روی کار استفاده کرد؟
در برخی پارچههای ساده و یکدست، بله. اما در پارچههای طرحدار یا پرزدار، نه. چون طرح روی پارچه روشنتر و زیباتر است و پشت آن کدرتر است. حتی بعضی پارچهها مثل پارچههای بارانی یا ضدآب، یک روی مخصوص برای روبرو شدن با آب و باد دارند و اگر اشتباه رویش را بیرون بگذاری، کارایی خود را از دست میدهد.
پرسش ۴: در دوخت زیپ یا جیب، کدام روی پارچه باید بیرون باشد؟
در این قسمتها، معمولاً روی پارچه را به بیرون قرار میدهیم تا زیپ و جیب دیده شوند. اما لبههای داخلی جیب یا پشت زیپ، پشت پارچه را نشان میدهند. پس در برش این قطعات باید دقت کنی که روی و پشت هر قطعه را بهدرستی تشخیص دهی تا وقتی جیب یا زیپ را میدوزی، روی زیبا و پشت پنهان شود.
