مصالح و بناهای حکومتی و عمومی
ویژگیهای هر مصالح و کاربرد آن در بناها
| مصالح | ویژگیها | نمونه بنا |
|---|---|---|
| سنگ | بسیار محکم، دیرپا و مقاوم در برابر آتش و آب | کاخها و قلعههای بزرگ |
| چوب | سبک، بُرنده و شکلپذیر، اما در برابر آتش و رطوبت آسیبپذیر | سقفها و درهای بزرگ، پلهای کوچک |
| خشت | از گل و کاه ساخته میشود، ارزان و در دسترس، اما در باران زیاد خراب میشود | خانههای قدیمی و برخی آتشکدهها |
| آجر | پختهشده از خشت، محکمتر از خشت و مقاوم در برابر آب | پلها، مساجد و کاخهای دوره اسلامی |
مصالح در بناهای مهم؛ از کاخ تا آتشکده
حالا بیایید ببینیم هر کدام از این بناها چه مصالحی داشتهاند. کاخها معمولاً با سنگ و آجر ساخته میشدند تا هم شکوه داشته باشند و هم امنیت. برای نمونه، کاخهای هخامنشی بیشتر با ستونهای سنگی بلند ساخته میشدند. قلعهها را برای دفاع از شهر میساختند؛ به همین دلیل دیوارهای کلفت سنگی یا خشتی داشتند که تیر و سنگ دشمن در آن کارگر نمیافتاد.
پلها باید هم بار سنگین را تحمل میکردند و هم در برابر آب شسته نمیشدند. به همین دلیل، بیشتر پلهای مهم را با سنگ و آجر میساختند. در بعضی مناطق که سنگ کم بود، از چوب روی پایههای سنگی استفاده میکردند. آتشکدهها که جایگاه آتش مقدس بودند، معمولاً گنبدی آجری یا خشتی داشتند تا آتش درون آن خاموش نشود و دود به راحتی خارج شود.
پرسش و پاسخهای چالشی
پاسخ: در مناطق کویری که باران کم میبارد، خشت انتخاب خوبی بوده است. همچنین روی دیوارهای خشتی را با کاهگل میپوشاندند تا رطوبت کمتری به آن نفوذ کند. بعضی قلعهها هم دیوارهای دوپوشه داشتند؛ یعنی لایهٔ بیرونی آجر و لایهٔ درونی خشت.
پاسخ: گاهی سنگ و آجر به اندازهٔ کافی در دسترس نبوده یا هزینهٔ حمل آن زیاد بوده. در این موارد، از چوب درختان محکمی مانند بلوط یا گردو استفاده میکردند و روی آن را با لایهای از قیر یا روغن میپوشاندند تا دیرتر پوسیده شود. همچنین پلهای چوبی را برای عبور موقت یا در مسیرهای کوهستانی میساختند.
پاسخ: خیر. در دورههای مختلف، آتشکدهها را با سنگ، خشت و آجر میساختند. اما چون آتش درون آنها باید همیشه روشن میماند، معماران سعی میکردند از مصالحی استفاده کنند که گرما را به خوبی تحمل کنند و ترک برندارند. آجر پخته و سنگ بهترین گزینه بودند، اما در مناطق گرم و خشک، خشت هم به کار میرفت.
هر بنایی با توجه به نیاز خود از مصالح ویژهای بهره میبرد. سنگ برای استحکام، چوب برای سرعت و سبکی، خشت برای ارزانی و آجر برای دوام بیشتر. وقتی به یک بنای تاریخی نگاه میکنید، میتوانید حدس بزنید که معمار آن چه فکری در سر داشته و مصالح را چگونه انتخاب کرده است. این دانش، بخشی از میراث فرهنگی ماست که هنوز هم در ساختمانسازی امروزی از آن الهام میگیریم.