راهها و پیامرسانی در دورهٔ هخامنشی
راه شاهی و چاپارخانهها
هخامنشیان برای آن که بتوانند به سرعت به همهٔ نقاط کشور دستور بفرستند و از رویدادها با خبر شوند، راهی درست کردند به نام راه شاهی. این راه مانند یک شاهراه بزرگ بود که شهرهای مهم را به هم وصل میکرد. در طول این راه، جایهایی به نام چاپارخانه ساخته بودند. چاپارخانه یعنی ایستگاهی که در آن اسبهای تازهنفس و پیکها (نامهرسانها) آماده بودند. وقتی یک پیک خسته میشد، در چاپارخانه، اسب تازهای به او میدادند و خود او هم استراحت میکرد و پیک دیگری کار را ادامه میداد. به این ترتیب، نامهها خیلی زودتر به مقصد میرسیدند.
برای نمونه، اگر پادشاه در پایتخت (شوش یا تخت جمشید) فرمانی مینوشت، این فرمان در کمتر از یک هفته به دورترین نقطهٔ کشور مانند مصر یا هند میرسید. این کار، مانند این است که شما یک نامه را به دوستتان در شهری دور بدهید و او بتواند همان روز جواب شما را بدهد!
| ویژگیها | راه شاهی هخامنشی | راههای امروزی |
|---|---|---|
| نوع راه | شاهراه خاکی و سنگفرش | بزرگراه، اتوبان، خط آهن و راه هوایی |
| وسیلهٔ نقلیه | اسب، شتر و پیاده | خودرو، قطار، هواپیما |
| ایستگاههای بین راه | چاپارخانه (هر چند کیلومتر یکبار) | پمپبنزین، مجتمع خدماتی، فرودگاه |
| هدف اصلی | رساندن سریع فرمان و خبر | جابهجایی مردم و کالا |
پیکهای تندرو و اسبهای تازهنفس
پیکها، نامهرسانهای ویژهای بودند که کارشان فقط نامه رساندن بود. آنها را از میان جوانان چابک و زرنگ انتخاب میکردند. پیکها باید خیلی خوب اسبسواری میکردند و مسیرها را بلد بودند. مهمترین رمز موفقیت این سامانه، اسبهای تازهنفس بود. یعنی در هر چاپارخانه، چندین اسب آماده میگذاشتند که خسته نباشند. وقتی پیک به چاپارخانه میرسید، فوری اسب خسته را رها میکرد و سوار اسب تازه میشد و به راه میافتاد. به این کار، «تغییر اسب» میگفتند.
برای شما، این کار مثل این است که وقتی در مسابقهٔ دوچرخهسواری خسته میشوید، یک دوچرخهٔ تازه و سبک به شما بدهند تا دوباره با قدرت مسابقه را ادامه دهید. به این ترتیب، پیک هرگز نمیایستاد و سرعت نامهرسانی بسیار بالا میرفت.
چالشهای مفهومی در سامانهٔ ارتباطی هخامنشی
پاسخ: چون کشور هخامنشی بسیار بزرگ بود و از هند تا مصر را شامل میشد. اگر پادشاه میخواست به شهرهای دور دستور بدهد یا از شورش خبردار شود، باید راهی سریع و امن برای نامهرسانی وجود میداشت. مثل این است که مدیر یک مدرسهٔ بزرگ، برای هماهنگی با کلاسهای مختلف، به یک سیستم پیامرسانی منظم نیاز دارد.
پاسخ: اسب از دیگر حیوانها مانند شتر یا الاغ تندتر است و میتواند مسافتهای طولانی را در زمان کوتاهتری طی کند. ضمن اینکه اسبها آموزشدیده بودند و در جادههای هموار به خوبی میتاختند.
پاسخ: خیر، این شبکهٔ ارتباطی بیشتر برای کارهای دولتی، فرمانهای پادشاهی و خبرهای جنگی ساخته شده بود. مردم عادی از راههای دیگر برای سفر استفاده میکردند، اما راه شاهی برای آنها هم امنیت بیشتری داشت.
هخامنشیان با ساختن راه شاهی و چاپارخانهها، یک شبکهٔ ارتباطی پیشرفته برای زمان خود به وجود آوردند. این سامانه به آنها کمک میکرد تا بر کشور پهناور خود تسلط داشته باشند و خبرهای مهم را به سرعت جابهجا کنند. امروزه نیز ما از راهها، جادهها و اینترنت برای ارتباط سریع استفاده میکنیم که ریشهٔ آن را میتوان در کارهای هوشمندانهٔ هخامنشیان دید.
