رئیسعلی دلواری: قهرمان بوشهر که در برابر انگلیسیها ایستادگی کرد
کودکی و جوانی رئیسعلی در دلوار بوشهر
رئیسعلی دلواری در سال 1261 خورشیدی (همان 1882 میلادی) در روستای دلوار، از توابع شهرستان تنگستان در استان بوشهر به دنیا آمد. روستای دلوار در نزدیکی ساحل دریا قرار داشت و مردمش بیشتر به کارهایی مانند ماهیگیری و کشاورزی مشغول بودند. رئیسعلی از همان کودکی پسری شجاع، باهوش و غیرتی بود. او عاشق سرزمینش ایران بود و نمیتوانست بیتفاوت بنشیند و ببیند که دیگران به کشورش بیاحترامی میکنند.
وقتی رئیسعلی بزرگتر شد، دید که کشورش روزبهروز ضعیفتر میشود و بیگانگان به راحتی به منابع و خاک ایران دستدرازی میکنند. او تصمیم گرفت که در برابر این بیعدالتی بایستد. رئیسعلی تنها 24 سال داشت که به یکی از مبارزان اصلی در جنوب ایران تبدیل شد و با افراد انقلابی و آزادیخواه همکاری نزدیکی را آغاز کرد.
علت مبارزه: چرا انگلیسیها به جنوب ایران آمدند؟
برای درک ماجرای مبارزهٔ رئیسعلی دلواری، باید کمی از شرایط آن زمان را بدانیم. حدود 100 سال پیش، جنگ جهانی اول در اروپا شروع شد. ایران در این جنگ اعلام کرد که بیطرف است و نمیخواهد در جنگی شرکت کند. اما کشورهای قدرتمند مانند انگلیس و روسیه به حرف ایران گوش نکردند. آنها به این دلیل به ایران آمدند که «نفت» و موقعیت خوب جغرافیایی ایران را میخواستند.
انگلیسیها به راحتی وارد جنوب ایران، از جمله منطقه بوشهر و تنگستان شدند. مردم محلی که این بیاحترامی به کشورشان را دیدند، ناراحت شدند و تصمیم به مقاومت گرفتند. رئیسعلی دلواری که نمیتوانست دست بیگانگان را بر سینهٔ وطنش ببیند، مانند شیر مردانه ایستاد و مردم را به مبارزه دعوت کرد.
| موضوع مقایسه | ایران به رهبری رئیسعلی دلواری | انگلیس (اشغالگر) |
|---|---|---|
| هدف | دفاع از استقلال و خاک ایران | به دست آوردن نفت و سلطه بر منطقه |
| تسلیحات | اسلحههای ساده و سنتی (تفنگ و شمشیر) | توپهای سنگین، کشتیهای جنگی و سربازان حرفهای |
| تعداد نیروها | نیروهای داوطلب مردمی (کمتر و کمتجهیزتر) | ارتایشی منظم و مجهز از کشور هند (بسیار بیشتر) |
ایستادگی دلیرانه در برابر سپاه مهاجم
سال 1294 خورشیدی (میلادی 1915)، نیروهای انگلیسی با چندین کشتی جنگی به بوشهر حمله کردند و آنجا را تصرف کردند. رئیسعلی دلواری در همان لحظات سخت، مردان شجاع تنگستان را دور خود جمع کرد و به جنگ با انگلیسیها رفت. او و یارانش با وجود اینکه اسلحههای سادهای داشتند، با شجاعت و چابکی در برابر توپ و تفنگ های سنگین دشمن ایستادگی کردند.
یکی از روشهای هوشمندانهٔ رئیسعلی و یارانش این بود که در مناطق کوهستانی و راههای باریک تنگستان کمین میکردند و به کاروانهای نظامی انگلیسیها حمله میزدند. آنها از هر فرصتی برای آزار دشمن استفاده میکردند و اجازه نمیدادند انگلیسیها به راحتی در منطقه رفتوآمد کنند. نبردهای زیادی بین دو طرف درگرفت، اما رئیسعلی هرگز تسلیم نشد.
متأسفانه در یکی از درگیریهای شدید در منطقهٔ «تنگک صفر» در تاریخ 12 شهریور 1294 (میلادی 1915)، رئیسعلی دلواری مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به شهادت رسید. او در سن 33 سالگی جان شیرین خود را برای حفظ عزت و استقلال ایران فدا کرد.
یادگارها و افتخارات ماندگار رئیسعلی دلواری
امروز از رئیسعلی دلواری به عنوان یک قهرمان ملی در کتابهای درسی دانشآموزان کلاس پنجم دبستان یاد میشود. کارهای بزرگ او نشان میدهد که یک شخص میتواند با شجاعت و میهندوستی، الگوی دیگران شود. به پاس این افتخارات، یاد و نام او در جاهای مختلفی ماندگار شده است:
- موزهٔ رئیسعلی دلواری: خانهٔ شخصی او در روستای دلوار به یک موزه تبدیل شده است که وسایل شخصی و اسلحههایش در آن نگهداری میشود.
- روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس: سالروز شهادت رئیسعلی ( 12 شهریور) در تقویم رسمی ایران به این نام ثبت شده است.
- نامگذاری اماکن عمومی: سدی بزرگ در استان بوشهر و یک شناور جنگی نیروی دریایی به نام او نامگذاری شده است.
- تندیس و سریال تلویزیونی: تندیسی از او در تهران نصب شده و سریالی به نام «دلیران تنگستان» داستان زندگی او را روایت میکند.
چند پرسش و پاسخ دربارهٔ رئیسعلی دلواری
۱) آیا رئیسعلی دلواری تنها با انگلیسیها میجنگید؟
بله، بیشتر مبارزهٔ او با نیروهای انگلیسی بود که در زمان جنگ جهانی اول به جنوب ایران حمله کرده بودند. هدف اصلی او بیرون راندن این نیروهای اشغالگر از کشورش بود.
۲) چرا به او لقب «رئیس» داده بودند؟
واژهٔ «رئیس» در آن زمان به فردی گفته میشد که در میان مردم منطقه خود از جایگاه و احترام بالایی برخوردار بود و رهبری آنها را بر عهده داشت. مردم تنگستان به خاطر شجاعت و درایتش، او را به عنوان رئیس و بزرگ خود میشناختند.
۳) آیا رئیسعلی دلواری در خارج از ایران هم شناخته شده است؟
بله، او به عنوان یک مبارز ضداستعماری شناخته میشود. در تقویم ایران روز شهادت او «روز مبارزه با استعمار انگلیس» نامگذاری شده است و در کتابهای درسی و رسانههای خارجی نیز گاهی به زندگی و مبارزات او پرداخته میشود.
پانویسها و توضیحات
[1] استعمار: به وضعیتی گفته میشود که یک کشور قدرتمند، کشور ضعیفتری را تصرف کند و از منابع و مردم آن برای منافع خود استفاده نماید. در این مقاله، منظور از استعمار، سلطهٔ انگلستان بر بخشهایی از ایران است.
[2] جنگ جهانی اول: یک جنگ بزرگ بین سالهای 1914 تا 1918 میلادی که بیشتر کشورهای قدرتمند جهان در آن شرکت داشتند.
[3] بیطرف: به معنای این است که کشوری در یک جنگ، طرف هیچ یک از گروههای درگیر را نمیگیرد و وارد جنگ نمیشود. ایران در جنگ جهانی اول ادعای بیطرفی داشت.
[4] استقلال (Independence): یعنی کشور، خودش برای خودش تصمیم بگیرد و کسی از بیرون برای آن دستور و قانون تعیین نکند. رئیسعلی دلواری برای حفظ همین استقلال ایران جنگید.