اشغال نظامی: ورود نیروهای یک کشور به کشور دیگر و تسلط بر آن
اشغال نظامی چیست؟ مثل بازی خونهی همسایه بدون اجازه
فرض کنید در یک محله، همسایهٔ شما بدون اینکه از شما اجازه بگیرد، وارد خانهٔ شما شود، روی مبل شما بنشیند، تلویزیون شما را تماشا کند و به شما بگوید چه کار کنید. این کار در دنیای بزرگتر میان کشورها، «اشغال نظامی» نام دارد. اشغال نظامی یعنی نیروهای یک کشور با اسلحه و تجهیزات جنگی وارد کشور دیگری شوند و بر آن کشور مسلط گردند. در اشغال، مردم کشور دوم نمیتوانند آزادانه زندگی کنند و باید از دستورهای سربازان کشور اشغالگر پیروی کنند.
برای یک دانشآموز دبستانی، سادهترین مثال این است: تصور کنید معلم کلاس را ترک کرده و یک دانشآموز از کلاس بالاتر ناگهان وارد کلاس شما شود، روی صندلی معلم بنشیند و بگوید: «از این به بعد هر کاری من بگویم باید انجام دهید.» این کار بدون اجازهٔ معلم اصلی و دانشآموزان است. در دنیای واقعی، کشورها هم مثل افراد، مرزهایی دارند و ورود بدون اجازهٔ نیروهای نظامی، «اشغال» محسوب میشود.
چگونه اشغال شروع میشود؟ سه راه اصلی
اشغال نظامی معمولاً از چند راه شروع میشود. بیایید با مثالهای ساده آنها را ببینیم:
| راه شروع | توضیح ساده | مثال قابل لمس |
|---|---|---|
| تهاجم مستقیم | یک کشور با تانک و هواپیما به کشور دیگر حمله میکند. | مثل وقتی یک تیم بزرگ فوتبال بدون هماهنگی وارد زمین تیم دیگر شود. |
| بهانهسازی | کشور مهاجم ادعا میکند که میخواهد از مردم خودش دفاع کند. | مثل پسری که به بهانهٔ گم شدن توپش وارد حیاط همسایه میشود. |
| کمک به یک گروه | کشور اشغالگر به یک گروه داخلی در کشور دیگر کمک میکند تا قدرت را بگیرد. | مثل حمایت از یک تیم در بازی گروهی برای تصاحب جایگاه کاپیتانی. |
زندگی زیر سایهٔ اشغال: یک داستان فرضی
تصور کنید در یک شهر کوچک به نام «آبادی نور» زندگی میکنید. یک روز صبح، سربازانی با لباسهای خاکی وارد خیابان میشوند. آنها به شما میگویند: «از امروز مدرسه تعطیل است، نمیتوانید با دوستانتان بیرون بروید و نانوغذایی که میخواهید باید از ما بگیرید.» این یعنی اشغال. در چنین شرایطی:
- مردم نمیتوانند آزادانه سفر کنند.
- بازارها و مغازهها ممکن است تعطیل شوند.
- بچهها از درس و بازی محروم میشوند.
- بسیاری از خانوادهها مجبور میشوند خانههایشان را ترک کنند و به جای امن بروند.
در تاریخ، نمونههای زیادی از اشغال نظامی رخ داده است. برای مثال، در جنگ جهانی دوم (۱۹۳۹-۱۹۴۵) نیروهای یک کشور قدرتمند وارد کشورهای همسایه شدند و سالها بر آنها حکومت کردند تا اینکه مردم با شجاعت و اتحاد توانستند آزادی خود را بازپس بگیرند.
آیا اشغال همیشه با جنگ شروع میشود؟ فرمول ساده
گاهی اشغال بدون شلیک یک گلوله هم شروع میشود! اگر کشوری آنقدر ضعیف شود که نتواند از مرزهایش دفاع کند، کشورهای دیگر ممکن وارد شوند و بگویند «ما داریم از شما محافظت میکنیم» اما بعداً دیگر بیرون نروند. برای نشان دادن ساده، میتوان این فرمول را نوشت:
در این فرمول، ورود نظامی یعنی حضور سربازان و تجهیزات، عدم رضایت کشور میزبان یعنی اینکه کشور اصلی اجازه نداده، و تسلط اداری یعنی اینکه کشور اشغالگر قوانین خودش را جایگزین قوانین آن کشور میکند.
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ برای دانشآموزان
پاسخ: خیر. اشغال زمانی رخ میدهد که کشور میزبان رضایت نداشته باشد یا رضایت او تحت فشار بوده باشد. اگر کشور A از کشور B رسماً درخواست کند که نیروهایش برای ساختن یک جاده بیایند و بعد از تمام شدن کار، بروند، این اشغال نیست؛ به آن «همکاری نظامی» یا «کمک فنی» میگویند. تفاوت اصلی در «اجازه» و «مدت ماندن» است.
پاسخ: بله، در طول تاریخ مردم راههای بسیاری پیدا کردهاند: اعتراضات مسالمتآمیز، اعتصاب (یعنی نرفتن سر کار و مدرسه)، نهخوانی، مخفی کردن افراد تحت تعقیب، و در برخی موارد مقاومت مسلحانه. اما مهم این است که مقاومت گاهی هزینههای سنگینی دارد و بسیاری از مردم عادی آسیب میبینند.
پاسخ: سازمان ملل متحد (مجمعی از کشورهای جهان) قوانینی دارد که اشغال نظامی را ممنوع کرده است. اما گاهی کشورهای قدرتمند از حق وتو (یعنی حق یک کشور برای وتوی یک قطعنامه) استفاده میکنند و مانع صدور رأی علیه اشغال میشوند. بنابراین سازمان ملل همیشه نمیتواند جلوی اشغال را بگیرد، اما تلاش میکند با گفتگو و تحریمها[1] کشور اشغالگر را تحت فشار بگذارد.
پاورقیها
[1]تحریمها (Sanctions): اقداماتی که کشورها یا سازمانهای بینالمللی علیه یک کشور انجام میدهند تا آن کشور را مجبور به تغییر رفتار خود کنند. مثلاً ممنوعیت خرید و فروش کالا با آن کشور.
[2]حاکمیت (Sovereignty): حقی که یک کشور برای ادارهٔ خودش بدون دخالت دیگران دارد. اشغال نظامی یعنی شکستن حاکمیت یک کشور.
[3]تسلیحاتی (Military Occupation): واژهٔ انگلیسی «اشغال نظامی» است. به وضعیتی گفته میشود که نیروهای مسلح یک کشور بر بخشی از خاک کشور دیگر کنترل داشته باشند.