مسجد ایاصوفیه: بنای تاریخی معروف در استانبول ترکیه که ابتدا کلیسا و سپس مسجد بود و امروز موزه است.

مسجد ایاصوفیه: سفری در زمان از کلیسا به مسجد و سپس موزه

تولد یک شاهکار: ایاصوفیه چگونه ساخته شد؟

ایاصوفیه در شهر استانبول (که قبلاً قسطنطنیه¹ نام داشت) حدود 1500 سال پیش ساخته شد. امپراتور ژوستینین یکم² دستور ساخت آن را داد. او می‌خواست بزرگ‌ترین و زیباترین کلیسای جهان را بسازد. معماران ایسیذوروس و آنتمیوس بیش از 10000 کارگر را برای ساختن این بنا رهبری کردند.

برای ساخت ایاصوفیه از سنگ‌ها و ستون‌های بسیار بزرگ استفاده شد. بعضی از ستون‌ها از معبدهای قدیمی‌تر مانند معبد آرتمیس³ آورده شدند. گنبد بزرگ ایاصوفیه که از بیرون مانند یک چتر طلایی به نظر می‌رسد، یکی از شگفتی‌های مهندسی آن زمان است. ارتفاع گنبد از سطح زمین حدود 55 متر است. تصور کنید یک ساختمان 15 طبقه، آن‌قدر بلند است! پنجره‌های زیادی دور گنبد تعبیه شده تا نور به طرز شگفت‌انگیزی داخل بنا پخش شود.

وقتی ایاصوفیه به مسجد تبدیل شد

سال 1453 میلادی، سلطان محمد فاتح⁴ شهر قسطنطنیه را فتح کرد. او ایاصوفیه را که کلیسا بود، به مسجد تبدیل نمود. برای این کار، مناره‌هایی به بنا اضافه کرد. مناره‌ها برج‌های بلندی هستند که از روی آن‌ها اذان می‌گویند. تعداد مناره‌های ایاصوفیه چهار عدد است. همچنین داخل بنا، محراب (جای امام جماعت) و منبر (جای سخنرانی امام) ساخته شد.

نکته جالب این است که سلطان محمد فاتح اجازه نداد نقاشی‌ها و موزاییک‌های مسیحی روی دیوارها به طور کامل نابود شوند. به جای آن‌ها را با گچ پوشاندند. به همین دلیل، بعدها وقتی ایاصوفیه موزه شد، دانشمندان توانستند بسیاری از آن نقاشی‌های قدیمی را دوباره پیدا کنند. برای نمونه، موزاییک مریم مقدس و عیسی نوزاد⁵ هنوز در جای خود وجود دارد.

یک مثال ساده برای درک بهتر تغییر کاربری ایاصوفیه

فرض کنید یک اتاق بزرگ در خانه شما ابتدا یک کتابخانه بوده است. سپس خانواده‌تان تصمیم می‌گیرند آن اتاق را به یک اتاق بازی تبدیل کنند. میزها و قفسه‌های کتاب را بیرون می‌برند و اسباب‌بازی و فرش نرم می‌گذارند. بعد از مدتی، دوباره آن اتاق را تبدیل به یک کارگاه نقاشی می‌کنند. حالا در دیوارها هم تابلوهای نقاشی دیده می‌شود و هم بعضی از اسباب‌بازی‌های قدیمی هنوز در گوشه‌ای هستند. ایاصوفیه هم دقیقاً همین طور است: هر حکومتی که به استانبول آمد، سلیقه و مذهب خود را به این بنا اضافه کرد. امروز وقتی به ایاصوفیه می‌رویم، هم نقوش مسیحی و هم کتیبه‌های اسلامی را کنار هم می‌بینیم.

چالش‌های مفهومی برای دانش‌آموزان

نکته‌هایی برای بازدید از ایاصوفیه (مثال عینی)

اگر به استانبول سفر کردید، حتماً از ایاصوفیه دیدن کنید. در طبقه بالای ساختمان (گالری) می‌توانید موزاییک‌های زیبای مریم مقدس و عیسی مسیح را ببینید. همچنین لوح‌های گرد بزرگ با خط عربی که نام الله، محمد، ابوبکر، عمر، عثمان و علی بر آن‌ها نوشته شده، از آثار مهم اسلامی این بنا هستند. سعی کنید صبح زود یا نزدیک غروب بروید تا نور طبیعی از پنجره‌های گنبد، صحنه‌های شگفت‌انگیزی خلق کند.

پاورقی‌ها