نوروز: جشن باستانی ایرانی در کشورهای همسایه
چرا نوروز جشن آغاز بهار است؟
نوروز لحظهای است که شب و روز از نظر زمانی برابر میشوند. به این لحظه، «اعتدال بهاری» میگویند. زمین در مدار خود به دور خورشید حرکت میکند و نوروز آغاز فصل بهار در نیمکره شمالی است. برای درک بهتر، فرض کن توپ گردی را در حال چرخش به دور یک لامپ تصور کنی. زمانی که نور لامپ دقیقاً به خط وسط توپ بتابد، روز و شب برابر میشوند. در این هنگام، مردم ایران و بسیاری از همسایگانش جشن میگیرند.
آیینهای نوروزی و سفره هفتسین
یکی از زیباترین رسمهای نوروز، چیدن سفره «هفتسین» است. روی این سفره هفت چیز که نامشان با حرف «س» شروع میشود قرار میدهند. هر کدام از این هفت چیز نشانهای از آرزوی خوب برای سال نو است. بیایید با هم این هفت سین را بشناسیم:
| نام | معنی نمادین |
|---|---|
| سبزه (گندم یا عدس جوانه زده) | زندگی و تازگی |
| سمنو (خوراکی شیرین) | قدرت و برکت |
| سیر | سلامتی و دوری از بیماری |
| سیب | زیبایی و میوه بهشتی |
| سنجد | عقل و خرد |
| سرکه | صبر و گذشت |
| سوم (سنبل یا سماق) | شادی (سنبل) یا چاشنی زندگی (سماق) |
مثال ملموس: وقتی یک دانشآموز به نام «سارا» به مدرسه میرود و از هفتسین کلاس خود عکس میگیرد، میتواند هر کدام از این مواد را نشان دهد و بگوید سبزه یعنی ما دوست داریم حیاط مدرسه همیشه سبز باشد.
کشورهایی که همراه با ایران نوروز را جشن میگیرند
نوروز فقط در ایران برگزار نمیشود. در بسیاری از کشورهای همسایه نیز مردم با آیینهای ویژه خود به استقبال سال نو میروند. در جدول زیر چند کشور و رسم نوروزی آنها را میبینید:
| کشور | رسم نوروزی متفاوت |
|---|---|
| افغانستان | پختن «سمنک» (همان سمنو) با خواندن شعر و شادی دستهجمعی |
| تاجیکستان | برگزاری جشن «گلگردانی» در میان باغها |
| ترکیه | روز «نوروز» تعطیل رسمی است و مردم آتش روشن میکنند و از روی آن میپرند |
| جمهوری آذربایجان | چهارشنبههای پایانی سال را با «پَریدن از روی آتش» جشن میگیرند |
| قزاقستان | پختن «نوروز کوژه» (سوپ مخصوص) و بخشش به نیازمندان |
چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پاسخ: در گذشته، برخی از این سرزمینها بخشی از ایران بزرگ یا مسیر جاده ابریشم بودند. همچنین آیین نوروز با طبیعت و بهار پیوند دارد و هر ملتی دوست دارد آغاز فصل زیبا را جشن بگیرد. پس نوروز به یک جشن جهانی تبدیل شده است.
پاسخ: بله. لحظه اعتدال بهاری برای تمام کره زمین یکسان است. مثلاً اگر نوروز در تهران ساعت 01:30 بامداد باشد، در همان لحظه در استانبول هم نوروز شروع میشود، فقط ساعت محلی فرق دارد.
پاسخ: نوروز پیش از دینهای امروزی مانند اسلام و زرتشتی وجود داشته است. زرتشتیان به نوروز اهمیت زیادی میدهند، اما امروزه مردم با هر دین و آیینی (مسلمان، مسیحی، کلیمی و...) در ایران و کشورهای دیگر نوروز را به عنوان جشن ملی و فرهنگی گرامی میدارند.
چگونه در مدرسه میتوانیم نوروز را بشناسیم؟ (کاربرد عملی)
معلم میتواند از دانشآموزان بخواهد یک صفحه «دفترچه سفر نوروزی» درست کنند. هر دانشآموز رسمی از یکی از کشورهای همسایه را انتخاب کند و در کلاس توضیح دهد. مثلاً «علی» درباره «پریدن از روی آتش» در ترکیه صحبت کند و «نگین» درباره آشپزی «نوروز کوژه» در قزاقستان. همچنین میتوانند یک کارت هفتسین طراحی کنند و به خانواده هدیه بدهند.
نوروز جشن آغاز بهار و سال نو در ایران و بیش از 12 کشور دیگر است. مردم با چیدن سفره هفتسین، خانهتکانی، دید و بازدید و پختن غذاهای ویژه به استقبال نوروز میروند. کشورهای همسایه مانند افغانستان، تاجیکستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان و قزاقستان نیز هر کدام رسمهای زیبای نوروزی خود را دارند. نوروز یک رویداد نجومی دقیق است و همه ساله در لحظه اعتدال بهاری فرا میرسد. این جشن فرهنگی به ما یادآوری میکند که همه انسانها دوست دارند سالی پر از شادی، سلامت و مهربانی داشته باشند.
پاورقی
[1] اعتدال بهاری: لحظهای که خورشید دقیقاً بالای خط استوا قرار میگیرد و طول شب و روز برابر میشود. در انگلیسی به آن Vernal Equinox میگویند.
[2] هفتسین: سفره سنتی نوروز که در آن هفت چیز با نام آغازین «س» چیده میشود. معادل انگلیسی: Haft-Seen.
[3] نوروز کوژه: نوعی سوپ سنتی در قزاقستان که از گوشت، غلات و سبزیجات محلی پخته میشود. در انگلیسی: Nauryz Koje.
[4] جاده ابریشم: راه باستانی بازرگانی که چین را به اروپا وصل میکرد و بسیاری از فرهنگها از جمله نوروز را گسترش داد. در انگلیسی: Silk Road.