دریای عمان: دریایی در جنوبشرقی ایران که به اقیانوس هند راه دارد
موقعیت جغرافیایی؛ مانند پل بین خلیج فارس و اقیانوس هند
دریای عمان در نقشهٔ جهان، مانند یک نوار بزرگ آبی در جنوب ایران دیده میشود. استانهای سیستان و بلوچستان و هرمزگان به این دریا راه دارند. از سوی غرب، از طریق 1تنگهٔ هرمز به خلیج فارس وصل میشود و از سوی شرق و جنوب به آبهای آزاد اقیانوس هند میرسد.
برای اینکه تصویر بهتری در ذهنتان بسازید، فرض کنید حیاط خانهتان یک استخر کوچک دارد (مانند خلیج فارس) و کوچهی پشت خانه به یک رود بزرگ میرسد (مانند اقیانوس هند). دریای عمان همان راهرویی است که استخر خانه را به رود بزرگ وصل میکند! به همین دلیل کشتیهای بزرگ برای رفتن از خلیج فارس به اقیانوس هند باید از دریای عمان عبور کنند.
| ویژگی | دریای عمان | خلیج فارس |
|---|---|---|
| ژرفای میانگین | 2730 متر | 50 متر |
| ارتباط با اقیانوس | مستقیم (اقیانوس هند) | غیرمستقیم (از راه تنگهٔ هرمز و دریای عمان) |
| نمک بودن آب | کمنمکتر | بسیار شور |
جانوران و گیاهان دریایی؛ یک باغ وحش زیر آب
در عمق دریای عمان جانوران زیادی زندگی میکنند. ماهیهای طلایی و نارنجی، دلفینهای بازیگوش، لاکپشتهای پوزهعقابی و حتی کوسههای کوچک را میتوان در آن دید. یکی از معروفترین موجودات، لاکپشتهای سبز هستند که هر سال به سواحل ایران میآیند تا تخم بگذارند.
گیاهان دریایی مانند جلبکهای قهوهای و علفهای دریایی نیز در کف دریا رشد میکنند. این گیاهان مانند یک جنگل زیر آب، خانه و غذای ماهیها را فراهم میکنند. اگر یک قایق شیشهای داشته باشید و کف دریا را نگاه کنید، شاخههای بلند جلبکها را میبینید که با حرکت آب به چپ و راست میروند.
کاربردهای دریای عمان برای مردم ایران
مردم کنارهٔ دریای عمان از آن در سه راه مهم استفاده میکنند: صیادی، کشتیرانی و گردشگری. ماهیگیران با قایقهای کوچک به دریا میروند و ماهیهای تن، شمشیرماهی و میگو صید میکنند. سپس این ماهیها را به بازارهای ایران و کشورهای دیگر میفرستند.
بندر چابهار و بندر کنارک دو بندر مهم ایران در دریای عمان هستند. کشتیهای غولپیکر کالاهایی مانند پوشاک، برنج، ماشینآلات و دارو را از کشورهای هند، چین و آفریقا به این بنادر میآورند. هر روز، بیش از 10 کشتی بزرگ در این بنادر لنگر میاندازند. گردشگران نیز از سواحل زیبای دریای عمان دیدن میکنند و از تماشای غروب خورشید روی آب لذت میبرند.
چالشهای مفهومی؛ سوالاتی که شاید برایتان پیش بیاید
زیرا این دریا مستقیماً به اقیانوس هند راه دارد و بادهای قوی اقیانوسی به نام 2بادهای موسمی، امواج بزرگی را به سمت آن میرانند. ارتفاع موجها گاهی به 3 تا 5 متر میرسد که برای قایقهای کوچک خطرناک است.
بله، هر سال در فصل تابستان طوفانهای حارهای (شبیه به طوفانهای دریایی) از اقیانوس هند وارد دریای عمان میشوند. این طوفانها باران شدید و باد تند به همراه دارند. مثلاً طوفان «گونو» در سال 2007 باعث خسارت به سواحل ایران شد.
رنگ آبی تیره نشانهٔ عمق زیاد و نبودن گرد و خاک در آب است. دریای عمان در برخی نقاط تا 3400 متر عمق دارد. آب عمیق، نور خورشید را جذب میکند و تنها رنگ آبی را بازمیتاباند. در مقایسه، خلیج فارس کمعمقتر و گِلآلودتر است و رنگش سبز یا قهوهای دیده میشود.
نمونهای از استفادهٔ عملی از دریای عمان
فرض کنید یک شرکت ایرانی میخواهد کاشی و سرامیک به کشور هند صادر کند. کالاها با کامیون از کارخانه در یزد به بندر چابهار در دریای عمان فرستاده میشوند. سپس یک کشتی کانتینری آنها را از دریای عمان به بندر بمبئی در هند میبرد. این مسیر دریایی بسیار کوتاهتر از رفتن به دور آفریقا یا از راه کشورهای دیگر است. به همین دلیل، دریای عمان یک مسیر بازرگانی ارزان و سریع برای ایران به شمار میرود.
پاورقیها
2بادهای موسمی: بادهایی که در برخی فصلها جهت خود را عوض میکنند و از اقیانوس به خشکی میوزند. (معادل انگلیسی: Monsoon winds)
واژههای دیگر: «شوری» (Salinity) به معنی میزان نمک dissolved در آب؛ «بندر کانتینری» (Container port) به بندری گفته میشود که کشتیهای حملکنندهٔ کانتینرهای بزرگ در آن توقف میکنند.