نخ طبیعی: نخی که از مواد طبیعی مانند پنبه یا پشم حیوانات به دست می‌آید.

نخ طبیعی: از پنبه تا پشم

نخ طبیعی چه تفاوتی با نخ مصنوعی دارد؟

نخ طبیعی از موادی درست می‌شود که در طبیعت یافت می‌شوند، مانند پنبه، پشم گوسفند و ابریشم. اما نخ مصنوعی از مواد شیمیایی مثل نفت ساخته می‌شود. برای مثال، لباس ورزشی بعضی از بچه‌ها از نخ مصنوعی به نام پلی‌استر[1] است. نخ طبیعی مانند یک دوست مهربان با پوست بدن ما رفتار می‌کند؛ هوا را از خودش عبور می‌دهد و باعث نمی‌شود بدن عرق کند.

یک مثال ساده: در روزهای گرم تابستان، لباس نخ‌پنبه‌ای خنک‌تر از لباس پلاستیکی (مصنوعی) است. چون پنبه مانند یک اسفنج نرم، رطوبت را جذب می‌کند و سریع خشک می‌شود.

انواع نخ طبیعی از گیاهان و حیوانات

نخ طبیعی به دو دستهٔ بزرگ گیاهی و حیوانی تقسیم می‌شود. در جدول زیر با مهم‌ترین آنها آشنا می‌شویم:

چگونه از پنبه و پشم نخ می‌سازند؟ (مراحل ساده)

ساخت نخ طبیعی مثل یک کارگاه جادویی ساده است. مراحل آن را قدم به قدم ببینیم:

مرحلهٔ اول (برای پنبه): کشاورزان غوزه‌های سفید پنبه را از بوته می‌چینند. سپس دانه‌ها را از الیاف[6] پنبه جدا می‌کنند. الیاف پنبه مانند تارهای نرم و کوتاه هستند.

مرحلهٔ دوم (برای پشم): گوسفندان را در بهار می‌تراشند. پشم چیده شده چرک و چربی دارد، بنابراین آن را با آب و صابون مخصوص می‌شویند.

مرحلهٔ سوم (ریسندگی): الیاف تمیز شده را روی یک ماشین چرخان به آرامی می‌کشند و می‌تابانند تا به نخ تبدیل شوند. این کار مانند این است که چند رشته موی کوتاه را با چرخاندن به هم تبدیل به یک طناب نازک کنیم.

یک فرمول ساده برای محک بودن نخ: هرچه الیاف بیشتر تاب بخورند، نخ محکم‌تر می‌شود. اگر تعداد تاب‌ها در واحد طول را با $T$ نشان دهیم و استحکام نخ را با $S$، آنگاه رابطه به صورت زیر است:

(یعنی هرچه $T$ بیشتر باشد، $S$ هم بیشتر می‌شود.)

کاربردهای روزمرهٔ نخ طبیعی (در خانه و مدرسه)

نخ طبیعی همه‌جا دور و بر ماست. وقتی صبح از خواب بیدار می‌شوید، لحاف پنبه‌ای روی تخت است. وقتی مسواک می‌زنید، حولهٔ حمام از جنس پنبه است. در مدرسه، لباس فرم ممکن است از نخ پنبه یا پشم ساخته شده باشد. حتی بعضی از کیف‌های مدرسه از پارچهٔ کتان درست می‌شوند که بسیار محکم است.

مثال دیگر: مادربزرگ‌ها از نخ پشمی برای بافتن دستکش و کلاه استفاده می‌کنند. چون پشم گرمای بدن را نگه می‌دارد و در زمستان از سرما محافظت می‌کند. در ضمن، نخ پنبه‌ای برای بافتنی‌های تابستانی مثل بلوز نازک عالی است.

چالش‌های مفهومی (پرسش و پاسخ)

پاورقی‌ها

[1] پلی‌استر (Polyester): نوعی نخ مصنوعی که از نفت ساخته می‌شود و در لباس‌های ورزشی کاربرد دارد.

[2] سلولز (Cellulose): ماده‌ای طبیعی در دیوارهٔ سلول‌های گیاهان که باعث استحکام ساقه و برگ می‌شود.

[3] پروتئین (Protein): یک مادهٔ آلی بزرگ که در بدن جانداران وجود دارد و برای ساخت مو، ناخن و پشم لازم است.

[4] کراتین (Keratin): نوعی پروتئین سخت و مقاوم که در مو، ناخن انسان و پشم حیوانات یافت می‌شود.

[5] کتان (Linen): نخی که از ساقهٔ گیاه کتان به دست می‌آید و بسیار خنک و محکم است.

[6] الیاف (Fiber): رشته‌های بلند و نازکی که مواد طبیعی یا مصنوعی را تشکیل می‌دهند. مثلاً تارهای پنبه یا پشم.