بازی‌های گروهی: بازی‌هایی که چند نفر با هم انجام می‌دهند.

بازی گروهی چیست و چه فایده‌هایی دارد؟

بازی‌های گروهی به بازی‌هایی گفته می‌شود که حداقل 3 نفر یا بیشتر در آن شرکت می‌کنند. برخلاف بازی‌های تک‌نفره، در اینجا باید با دیگران هماهنگ شوید، نوبت را رعایت کنید و گاهی برای بردن یا رسیدن به هدف، یک تیم تشکیل دهید. برای مثال، بازی «قایم‌موشک» را در نظر بگیرید: یک نفر چشم می‌گذارد و بقیه قایم می‌شوند. این بازی ساده، باعث می‌شود که هم بدوید، هم پنهان شدن را یاد بگیرید و هم برای پیدا کردن دوستانتان دقت کنید.

تحقیقات نشان داده کودکانی که مرتب در بازی‌های گروهی شرکت می‌کنند، بهتر می‌توانند احساسات خود را کنترل کنند [¹] و راحت‌تر با دوستان جدید ارتباط برقرار می‌کنند. همچنین در این بازی‌ها، قوانین وجود دارد؛ پس بچه‌ها یاد می‌گیرند به قانون احترام بگذارند و در صورت لزوم، برای تغییر یک قانون مذاکره کنند.

۱. قایم‌موشک: بازی جستجو و پنهان شدن

قایم‌موشک یکی از قدیمی‌ترین بازی‌های گروهی در ایران و جهان است. در این بازی، یک نفر به عنوان «گرگ» یا «یابنده» انتخاب می‌شود. او رو به دیوار می‌ایستد، چشم‌هایش را می‌بندد و تا 10 یا 20 می‌شمارد. بقیه در این مدت در جای‌های مختلف مثل پشت درخت، زیر میز یا تو کمد قایم می‌شوند. پس از اتمام شمارش، یابنده می‌گوید «آمدم!» و شروع به جستجو می‌کند. هر کسی زودتر پیدا شود، ممکن است در دور بعد، یابنده جدید باشد.

برای اینکه بازی هیجان‌انگیزتر شود، می‌توانید محدوده بازی را مشخص کنید؛ مثلاً فقط داخل حیاط یا یک طبقه از خانه. همچنین می‌توانید قانون «نجات» بگذارید: اگر یکی از قایم‌شونده‌ها قبل از پیدا شدن خودش به پایه (محلی که گرگ شمارش می‌کرده) برسد و بگوید «قایم‌موشک نجات»، همه افراد پیدا شده آزاد می‌شوند. این کار باعث می‌شود همکاری بین اعضای تیم بیشتر شود.

۲. عمو زنجیرباف: بازی دایره و هوش

عمو زنجیرباف معمولاً در فضاهای باز و با تعداد بازیکن بیشتر از 5 نفر انجام می‌شود. بازیکن‌ها به دو گروه تقسیم می‌شوند. گروه اول «زنجیر» را تشکیل می‌دهند: دست در دست هم یک دایره بزرگ درست می‌کنند. گروه دوم داخل دایره می‌ایستند. یک نفر هم به عنوان «عمو زنجیرباف» بیرون دایره می‌گردد و می‌خواند: «عمو زنجیرباف، زنجیرت کو؟...» و بقیه پاسخ می‌دهند. در لحظه مشخصی، عمو زنجیرباف سعی می‌کند زنجیر (دست‌های به هم چسبیده) را باز کند و وارد دایره شود. اگر موفق شود، بازیکن‌های داخل دایره باید فرار کنند و عمو کسی را که بگیرد جای او می‌گیرد.

این بازی به قدرت بدنی و چابکی نیاز دارد، اما بخش مهم آن هماهنگی گروهی است. اعضای دایره باید محکم دست‌های یکدیگر را بگیرند تا زنجیر پاره نشود. در ضمن، کسانی که داخل دایره هستند باید هوشیار باشند و سریع تصمیم بگیرند.

۳. الک دولک: بازی تعادلی و ریتمیک

الک دولک یک بازی سنتی و بسیار شاد است که معمولاً دو نفر انجام می‌دهند و بقیه تماشا یا تشویق می‌کنند، اما با تغییر قوانین می‌توان آن را گروهی کرد. در حالت پایه، دو بازیکن روبروی هم می‌ایستند، یک پا را بلند می‌کنند و با پای دیگر می‌پرند و سعی می‌کنند با زانوی پای بلند شده، حریف را به زمین بزنند یا تعادل او را به هم بزنند. هر کس تعادلش را از دست بدهد و پای خود را روی زمین بگذارد، بازنده است.

برای گروهی کردن این بازی، می‌توان مسابقه‌های تیمی برگزار کرد. مثلاً هر تیم 3 نفره، به نوبت با تیم دیگر مسابقه می‌دهد. تیمی که تعداد برد بیشتری داشته باشد برنده است. این بازی علاوه بر تعادل، قدرت تمرکز و هماهنگی بین چشم و پا را افزایش می‌دهد.

چالش‌های مفهومی در بازی‌های گروهی

مثال عملی: یک روز پر از بازی در پارک

فرض کنید یاسمن و امیر و سه تا از دوستانشان به پارک رفته‌اند. اول بازی قایم‌موشک می‌کنند. یاسمن چشم می‌گذارد و تا 15 می‌شمارد. امیر پشت نیمکت قایم می‌شود، سارا پشت درخت و علی زیر سطل زباله (که جای خوبی نیست!) یاسمن اول علی را پیدا می‌کند، بعد امیر را اما سارا را نمی‌تواند پیدا کند تا اینکه صدای خنده سارا لو می‌دهد. بعد از چند دور قایم‌موشک، همه خسته می‌شوند و سراغ عمو زنجیرباف می‌روند. سه نفر زنجیر می‌شوند و دو نفر داخل دایره می‌ایستند. عمو زنجیرباف (که این بار امیر است) با شعر خواندن سعی می‌کند زنجیر را باز کند. بعد از سه بار تلاش موفق می‌شود و بازی نفس‌گیری می‌شود. در پایان، با الک دولک تیمی، خنده و هیجان به اوج می‌رسد. همه خوشحال و خسته به خانه برمی‌گردند.

پاورقی‌ها

¹ کنترل هیجانات: توانایی مدیریت احساساتی مثل خشم، ترس یا شادی در موقعیت‌های مختلف. در بازی گروهی وقتی می‌بازید، باید خشم خود را کنترل کنید.

² اندورفین (Endorphin): ماده‌ای شیمیایی در مغز که باعث کاهش احساس درد و افزایش حس لذت می‌شود. هنگام دویدن و خندیدن در بازی، اندورفین ترشح می‌شود.

معادل انگلیسی برخی واژه‌ها: قایم‌موشک (Hide and Seek)، عمو زنجیرباف (Uncle Chain Weaver – یک بازی سنتی ایرانی)، الک دولک (Iranian hopscotch combat game).