محیط زیست: طبیعت و همه چیزهایی که در اطراف ماست و باید از آن محافظت کنیم
محیط زیست از چه قسمتهایی تشکیل شده است؟
محیط زیست مانند یک خانهٔ بزرگ است که همهٔ ما در آن زندگی میکنیم. این خانهٔ بزرگ چهار اتاق اصلی دارد: هوا، آب، خاک و جانداران (گیاهان و جانوران). اگر یکی از این اتاقها کثیف یا خراب شود، بقیهٔ اتاقها هم آسیب میبینند. برای مثال، اگر هوا را با دود ماشینها و کارخانهها آلوده کنیم، گیاهان نمیتوانند خوب رشد کنند، آب باران اسیدی میشود و حتی ما انسانها بیمار میشویم.
بیایید یک مثال ساده بزنیم: فرض کنید در حیاط مدرسه، یک درخت کوچک کاشتهاید. درخت برای زنده ماندن به هوای پاک، آب تمیز و خاک سالم نیاز دارد. اگر کنار درخت زباله بریزید یا روی خاک آن بنزین بریزید، درخت کمکم پژمرده میشود و میمیرد. به همین سادگی، محیط زیست ما هم مثل همان درخت است و ما باید از هر چهار قسمت آن مراقبت کنیم.
| بخش محیط زیست | نمونهٔ ملموس برای دانشآموز | چگونه از آن محافظت کنیم؟ |
|---|---|---|
| هوا | بادکنکی که باد میکنیم و بوی خوش میدهد در مقابل دود سیاه اتومبیل | پیادهروی به جای ماشین، کاشت درخت |
| آب | آب زلال چشمه در مقایسه با آب کدر و بدبو | بستن شیر در هنگام مسواک، نریختن زباله در رودخانه |
| خاک | گلدان تمیز و پرگل در برابر گلدانی که پر از زبالهٔ پلاستیکی است | تفکیک زباله، استفاده از کیسهٔ پارچهای به جای نایلون |
| جانداران | پرندهای که در لانهاش تخم میگذارد در برابر پرندهٔ بیخانه | آسیب نرساندن به لانهٔ پرندگان، تغذیهٔ پرندگان در زمستان |
آلودگی چیست و چه شکلهایی دارد؟
آلودگی یعنی هر چیز اضافه و زشتی که وارد محیط زیست شود و به آن آسیب برساند. تصور کنید یک کاسهٔ سوپ خوشمزه دارید. اگر یک قاشق نمک زیاد بریزید، دیگر نمیتوانید آن را بخورید. آلودگی هم مثل همان نمک اضافه است! آلودگی شکلهای مختلفی دارد: آلودگی هوا (دود و گازهای سمی)، آلودگی آب (ریختن مواد شوینده یا نفت در دریا و رودخانه)، آلودگی خاک (ریختن باتری یا مواد شیمیایی روی زمین) و آلودگی صوتی (صدای بلند ماشینها و دستگاهها که باعث آزار گوش جانوران و انسان میشود).
برای درک بهتر، بیایید یک فرمول ساده را با هم ببینیم. اگر تعداد ماشینها در یک شهر بیشتر شود، مقدار دیاکسید کربن1 در هوا افزایش مییابد. این گاز برای زمین مانند یک پتو عمل میکند و باعث گرم شدن هوا میشود.
کارهای عملی برای محافظت از طبیعت در خانه و مدرسه
حالا که با محیط زیست و آلودگی آشنا شدیم، بیایید ببینیم هر کدام از ما چه کارهای سادهای میتوانیم انجام دهیم. لازم نیست حتماً بزرگ باشیم یا پول زیادی داشته باشیم. حتی یک دانشآموز کلاس دومی هم میتواند به محیط زیست کمک کند:
- کم کردن مصرف آب: هنگام مسواک زدن شیر آب را ببندید. یک قطرهٔ آب هم ارزش دارد.
- کم کردن مصرف برق: وقتی از اتاق بیرون میروید، چراغ را خاموش کنید.
- تفکیک زباله: زبالههای تر (پوست میوه) را از زبالهٔ خشک (پلاستیک و کاغذ) جدا کنید. کاغذهای باطله را میتوان بازیافت کرد و دوباره به دفترچه یا جعبه تبدیل نمود.
- کاشت درخت و نگهداری از گیاهان: حتی کاشت یک دانهٔ لوبیا در یک گلدان کوچک، به افزایش اکسیژن2 کمک میکند.
- استفادهٔ دوباره: از پشت کاغذهای چاپ شده برای نقاشی یا یادداشت استفاده کنید.
یک مثال واقعی: در یک مدرسه، دانشآموزان تصمیم گرفتند به جای نانهای خشک که هر روز دور ریخته میشد، به پرندگان حیاط غذا بدهند. آنها یک غذاخوری مخصوص پرندگان درست کردند. هم زباله کم شد، هم پرندگان خوشحال شدند! این یعنی محافظت از محیط زیست میتواند خلاقانه و شیرین باشد.
چالشهای مفهومی: سوالهایی که شاید برایتان پیش بیاید
❓ چرا نباید زبالهٔ پلاستیکی را در طبیعت رها کنیم؟
پلاستیک در طبیعت برای مدت خیلی طولانی باقی میماند. یک کیسهٔ پلاستیکی ساده ممکن است تا 500 سال در خاک بماند! جانوران گاهی تکههای پلاستیک را با غذا اشتباه میگیرند و میخورند که برای آنها بسیار خطرناک است. بهترین کار این است که تا میتوانید از پلاستیک استفاده نکنید و اگر مجبور به استفاده شدید، آن را در سطل زبالهٔ مخصوص بیندازید.
❓ چطور میتوانم به دوستانم یاد بدهم که درختان را دوست داشته باشند؟
میتوانید یک نقاشی از یک درخت بزرگ و شاداب بکشید و کنارش یک درخت بیمار و بیبرگ. به دوستانتان بگویید که درختان هوای ما را تمیز میکنند، به پرندگان خانه میدهند و سایهٔ خنک برای بازی فراهم میکنند. اگر با هم یک درخت بکارید، آن درخت به یادگار کار خوبتان میماند.
❓ آیا حیواناتی هستند که به خاطر آلودگی از بین بروند؟
بله، متأسفانه خیلی از جانوران به دلیل آلودگی در خطر انقراض3 قرار گرفتهاند. برای مثال، لاکپشتهای دریایی کیسههای پلاستیکی را با عروسک دریایی اشتباه میگیرند و پس از خوردن آنها بیمار میشوند. همچنین دود کارخانهها باعث میشود باران اسیدی ببارد و ماهیهای رودخانه بمیرند. به همین دلیل است که میگوییم حفاظت از محیط زیست یعنی حفاظت از همهٔ موجودات زنده.
پاورقیها
1دیاکسید کربن (Carbon dioxide) – گازی بیرنگ و بیبو که هنگام سوختن بنزین، زغال و چوب تولید میشود. گیاهان از آن برای غذاسازی استفاده میکنند، اما مقدار زیاد آن در هوا باعث گرم شدن زمین میشود.
2اکسیژن (Oxygen) – گازی که همهٔ جانوران و انسانها برای تنفس به آن نیاز دارند. گیاهان در هنگام نور خورشید، اکسیژن تولید میکنند.
3انقراض (Extinction) – وقتی یک نوع جانور یا گیاه کاملاً از روی زمین ناپدید میشود و دیگر هیچ نمونهای از آن زنده نمیماند. مثلاً دایناسورها در میلیونها سال پیش منقرض شدند.
منابع الهامبخش: مطالب این مقاله بر اساس دانش پایهٔ محیط زیست برای کودکان و توصیههای سازمان حفاظت محیط زیست تنظیم شده است.