آبیاری و تأمین رطوبت مورد نیاز گیاه
گیاهان مانند انسانها تشنه میشوند. ریشهها آب را از خاک میمکند و به برگها میرسانند. در مرحلهٔ داشت، باید خاک را همیشه مرطوب نگه داریم، نه خیلی خشک و نه خیلی خیس. مثلاً گیاه گوجهفرنگی هر 2 تا 3 روز یک بار به آب نیاز دارد. بهترین زمان آبیاری صبح زود یا غروب است تا آب در گرمای ظهر تبخیر نشود. روشهای آبیاری شامل آبیاری قطرهای (ریختن آب آرام کنار هر بوته) و آبیاری بارانی (پاشیدن آب مانند باران) است. آبیاری قطرهای آب کمتری هدر میدهد.
تغذیه و کوددهی در زمان داشت
گیاهان برای رشد به غذا نیاز دارند. مواد غذایی اصلی شامل ازت2 (برای بزرگ شدن برگها)، فسفر3 (برای ریشه و گلدهی) و پتاسیم4 (برای مقاومت گیاه) است. کودها را میتوان به دو دستهٔ کود شیمیایی (مانند اوره) و کود آلی (مانند کود حیوانی یا کمپوست) تقسیم کرد. در مزرعهٔ خیار، اگر گیاه زرد شود، علامت کمبود ازت است. برای رفع این مشکل، کود مایع ازته به پای بوته میدهند. همیشه باید مطمئن شویم که کود را به اندازه و در زمان مناسب استفاده کنیم.
| نوع گیاه | کود مورد نیاز در داشت | زمان مصرف |
|---|---|---|
| ذرت | ازت بالا (اوره) | هنگامی که بوته به ارتفاع 30 سانتیمتر رسید |
| سیبزمینی | پتاسیم و فسفر | در مرحلهٔ غدهبندی |
| برنج | ازت و فسفر | چند مرحله شامل 20 روز پس از نشاء |
وجین علفهای هرز و تنک کردن بوتهها
علفهای هرز، گیاهان ناخواستهای هستند که آب و غذای گیاه اصلی را میدزدند. در مرحلهٔ داشت، باید با دست یا وسیلهٔ مخصوص، علفهای هرز را از ریشه درآورد. همچنین گاهی بذرها خیلی نزدیک به هم سبز میشوند. در این حالت تنک کردن5 انجام میدهیم؛ یعنی بعضی از بوتههای ضعیف را میکَنیم تا بقیه فضای کافی داشته باشند. مثلاً در کشت هویج، فاصلهٔ نهایی بین هر بوته باید حدود 5 تا 8 سانتیمتر باشد. اگر بوتهها شلوغ باشند، هویجها ریز و بدشکل در میآیند.
محافظت در برابر آفتها و بیماریها
حشرات موذی مانند شته6 و کرم ساقهخوار7 به گیاهان حمله میکنند. بیماریهای قارچی مثل سفیدک پودری8 نیز برگها را زرد میکنند. برای حفاظت از گیاهان در مرحلهٔ داشت، میتوان از روشهای بیولوژیک (مانند آزاد کردن کفشدوزک که شته میخورد) یا استفاده از سموم گیاهی (مانند عصارهٔ سیر) کمک گرفت. در مزرعهٔ گندم، اگر نشانههای زنگ زرد روی برگها ببینیم، باید قارچکش مناسب را طبق دستور کارشناس استفاده کنیم.
مثال عملی: داشت در یک مزرعهٔ کوچک گندم
کشاورزی به نام آقای رضایی، در زمین خود گندم کاشته است. در مرحلهٔ داشت، او هر هفته مزرعه را بررسی میکند. هنگامی که گندم 15 روزه شد، علفهای هرز را وجین میکند. در سن 30 روزگی، کود ازته (اوره) به میزان 50 کیلوگرم در هکتار پخش میکند. آبیاری هر 10 روز یک بار انجام میشود. وقتی متوجه میشود مقداری شته روی ساقهها نشسته، از محلول صابون استفاده میکند. در نهایت محصولی سالم و پر دانه برداشت میکند.
چالشهای مفهومی در داشت
پاسخ: چون قطرات آب روی برگها مانند ذرهبین عمل میکنند و نور خورشید را متمرکز میکنند و باعث سوختگی برگ میشوند. همچنین در گرمای ظهر، بیشتر آب تبخیر میشود و به ریشه نمیرسد.
پاسخ: خیر. کود اضافی ریشهها را میسوزاند و به گیاه آسیب میزند. همچنین کودهای اضافی وارد آبهای زیرزمینی میشوند و محیط زیست را آلوده میکنند. همیشه باید طبق دستور مصرف عمل کرد.
پاسخ: علفهای هرز با گیاه اصلی برای جذب آب، نور و مواد غذایی رقابت میکنند. در نتیجه گیاه اصلی کوتاه میماند، برگهایش زرد میشود و محصول کمی میدهد. بعضی علفهای هرز حتی حشرات موذی را جذب میکنند.
پاورقیها
1 «داشت»: معادل فارسی Crop care یا Plant maintenance به کلیه عملیات بین کاشت و برداشت گفته میشود.
2 ازت (نیتروژن) Nitrogen: عنصری ضروری برای رشد برگ و ساقه.
3 فسفر Phosphorus: به رشد ریشه و تولید گل و میوه کمک میکند.
4 پتاسیم Potassium: باعث مقاومت گیاه در برابر خشکی و سرما و آفات میشود.
5 تنک کردن Thinning: عمل حذف گیاهان اضافی برای افزایش فاصله بین بوتهها.
6 شته Aphid: حشرهٔ ریزی که شیرهٔ گیاهی میمکد و باعث ضعف گیاه میشود.
7 کرم ساقهخوار Stem borer: لارو پروانهای که داخل ساقه گیاه را سوراخ میکند.
8 سفیدک پودری Powdery mildew: بیماری قارچی که به صورت لکههای سفید روی برگ ظاهر میشود.