رستم: پهلوان ایرانی شاهنامه، پسر زال و رودابه.

رستم: پهلوان ایرانی شاهنامه، پسر زال و رودابه

دوران کودکی و خانواده رستم

رستم در خانواده‌ای پهلوانی به دنیا آمد. پدرش زال پسر سام نریمان بود. مادرش رودابه، شاهدخت کابلستان، دختر مهراب کابلی بود. زال و رودابه عاشق یکدیگر بودند و سرانجام با هم ازدواج کردند. تولد رستم مانند دیگر کودکان معمولی نبود؛ او هنگام به دنیا آوردن، خیلی بزرگ و نیرومند بود و مادرش را به دردسر انداخت. برای به دنیا آوردن رستم، از شیر مرغ (جانوری افسانه‌ای) کمک گرفتند. تصور کن یک نوزاد آن‌قدر بزرگ باشد که جای دو کودک دیگر جا بگیرد! رستم از همان کودکی قدرت عجیبی داشت. او در سیستان بزرگ شد و زیر نظر پدرش و پهلوانان دیگر، فنون جنگی و پهلوانی را آموخت. جدول زیر نشان می‌دهد که هر یک از اعضای خانواده‌ی رستم چه ویژگی‌ای داشتند:

هفت خوان رستم؛ هفت ماجرای سخت

یکی از مشهورترین بخش‌های زندگی رستم، «هفت خوان» است. خوان یعنی مرحله یا یک کار دشوار. رستم برای نجات پادشاه ایران، کی‌کاووس که توسط دیو سپید اسیر شده بود، به راه افتاد. در هر خوان با یک خطر بزرگ روبرو شد. بیایید با هم سه خوان اول را بهتر ببینیم:

• خوان نخست رستم با شیری بزرگ و تنومند روبه‌رو شد. او شیر را با دست خالی از پا درآورد. تصور کن یک شیر غول‌پیکر که در جنگل زندگی می‌کند.
• خوان دوم خشکی بزرگی بود که تشنگی اسب رستم، رخش را اذیت می‌کرد. رستم به رخش کمک کرد تا آب پیدا کند.
• خوان سوم اژدهایی خشمگین به رستم حمله کرد. رستم با هوش و زور خود، اژدها را کشت. رخش (اسب وفادار رستم) در این نبرد به او کمک کرد.

در پایان خوان هفتم، رستم موفق شد دیو سپید را بکشد و قلب او را بیرون آورد تا پادشاه را درمان کند. این داستان شبیه این است که کسی در یک مسابقه‌ی هفت مرحله‌ای بسیار سخت برنده شود و جایزه بگیرد.

اسب وفادار رستم: رخش

رخش نام اسب رستم بود که رنگی مانند گل زرد داشت. رخش از بچگی با رستم بزرگ شد و در همه‌ی نبردها همراه او بود. روزی رستم برای پیدا کردن اسب خود به جنگل رفت و اژدهایی را کشت. رابطه‌ی رستم و رخش مانند دو دوست صمیمی بود که همیشه به هم کمک می‌کنند. اگر یک دوست صمیمی داشته باشی که در هر شرایطی کنارت باشد، می‌فهمی که رستم چه احساسی نسبت به رخش داشت. در جدول زیر بعضی از توانایی‌های رخش را می‌بینیم:

نبردهای مهم و استفاده از ابزارهای جنگی

رستم در جنگ‌ها از ابزارهای مخصوصی استفاده می‌کرد. مهم‌ترین آنها خنجر و کمان و گرز (یک چوب بسیار سنگین) بود. او همچنین زره (لباس فلزی محافظ) می‌پوشید تا در نبرد آسیب نبیند. رستم در داستان سهراب با پسر خودش ناخواسته جنگید. این یک حادثه‌ی غم‌انگیز بود. برای یادگیری بهتر، فرض کن که در یک مسابقه‌ی کشتی، کسی را که نمی‌شناسی شکست می‌دهی، بعداً می‌فهمی که او برادر تو بوده است. چنین اتفاقی برای رستم بسیار تلخ بود. فرمول زیر نشان می‌دهد که رستم برای محاسبه‌ی مسافت پرتاب کمان از چه قاعده‌ای استفاده می‌کرد (این یک فرمول فرضی ساده برای درک دانش‌آموزان است):

مثال عینی: مثل یک کاپیتان تیم فوتبال

رستم را مانند کاپیتان یک تیم فوتبال قدرتمند تصور کن. او همیشه تیمش (یعنی ایران) را در برابر حریفان هدایت می‌کرد. اگر دروازه‌بان تیم آسیب می‌دید، رستم (مانند یک بازیکن همه‌کاره) به جای او بازی می‌کرد. در یک داستان، رستم پشنگ (یکی از پهلوانان تورانی) را شکست داد و جلوی حمله‌ی بزرگ به ایران را گرفت. این کار او مثل آن است که کاپیتان تیم در ثانیه‌های آخر بازی، یک گل بسیار مهم بزند و مانع باخت تیمش شود. همیشه در مدرسه یا در بازی‌های گروهی، به افرادی که نقش رستم را دارند (رهبران شجاع و کمک‌کننده) احترام بگذاریم.

چالش‌های مفهومی

پاورقی‌ها

۱. شاهنامه: کتاب بزرگ منظوم سروده‌ی حکیم ابوالقاسم فردوسی (شاعر بزرگ ایرانی) که داستان پادشاهان و پهلوانان ایران را از قدیم‌ترین زمان تا حمله‌ی اعراب روایت می‌کند. معادل انگلیسی: Shahnameh (The Book of Kings)

۲. رخش: اسب ویژه و بسیار نیرومند رستم که در تمام نبردها با وفاداری از او محافظت می‌کرد. معادل انگلیسی: Rakhsh

۳. هفت خوان: هفت مرحله‌ی سخت و خطرناک که رستم برای آزادی کی‌کاووس (پادشاه ایران) از چنگ دیو سپید پشت سر گذاشت. معادل انگلیسی: Seven Labours

۴. گرز: نوعی سلاح سنگین و کوتاه که در جنگ‌های قدیم برای کوبیدن دشمن به کار می‌رفت. معادل انگلیسی: Mace

۵. زره: پوشش فلزی یا چرمی که سربازان و پهلوانان در میدان جنگ برای محافظت از بدن خود می‌پوشیدند. معادل انگلیسی: Armor