دستگاه جانبی: به هر قطعه سخت‌افزاری می‌گویند که به رایانه متصل می‌شود تا بتوانیم با آن کار کنیم. مثل صفحه کلید، موشواره، هدفون و پرینتر.

دستگاه جانبی: هر قطعه سخت‌افزاری که به رایانه متصل می‌شود

تقسیم‌بندی دستگاه‌های جانبی: ورودی، خروجی و ورودی-خروجی

دستگاه جانبی به هر قطعه سخت‌افزاری گفته می‌شود که بیرون از جعبه اصلی رایانه (کیس) قرار دارد و برای گسترش قابلیت‌ها به آن متصل می‌شود. بر اساس جهت جریان داده، جانبی‌ها را به سه دسته تقسیم می‌کنیم:

• ورودی[2]: داده را از کاربر به رایانه می‌فرستند. مانند صفحه کلید و موشواره (ماوس).
• خروجی[3]: داده را از رایانه به کاربر نشان می‌دهند. مانند هدفون و پرینتر.
• ورودی-خروجی[4]: هم می‌توانند داده بفرستند و هم دریافت کنند. مانند صفحه لمسی یا حافظه جانبی.

برای روشن‌تر شدن تفاوت، جدول زیر را ببینید. در این جدول، چهار جانبی پرکاربرد (صفحه کلید، موشواره، هدفون و پرینتر) را مقایسه کرده‌ایم.

مثال عینی: از فشردن یک کلید تا چاپ یک برگه

فرض کنید داری یک نامه تایپ می‌کنی. هر بار که کلید «پ» را روی صفحه کلید می‌زنی، یک کد عددی (مثلاً 0x067E در یونیکد) از طریق درگاه یواس بی به پردازنده مرکزی می‌رود. بعد از پردازش، حرف «پ» روی نمایشگر ظاهر می‌شود. حالا اگر بخواهی همان نامه را چاپ کنی، پرینتر داده را از حافظه می‌گیرد و با حرکت هد چاپ، نقطه‌های جوهر را روی کاغذ می‌چیند. در همین حین، اگر از هدفون استفاده کنی، کارت صدای رایانه سیگنال دیجیتال را به امواج آنالوگ تبدیل کرده و در گوشی صدای کلیک کلیدها را می‌شنوی. همچنین موشواره حرکت دستت را به نشانگر روی صفحه تبدیل می‌کند تا مکان نما را روی دکمه «چاپ» ببری.

همه این قطعات «جانبی» نامیده می‌شوند، چون خارج از پردازنده مرکزی و حافظه اصلی قرار دارند، اما بدون آن‌ها ارتباط انسان با رایانه بسیار دشوار می‌شود.

چالش‌های مفهومی در استفاده از دستگاه‌های جانبی

کاربرد عملی و نکات کلیدی در انتخاب جانبی

وقتی می‌خواهی یک دستگاه جانبی بخری، به سه ویژگی اصلی توجه کن:

• نوع درگاه اتصال: یواس بی (نسخه 2.0، 3.0 یا 3.1)، بلوتوث، یا درگاه‌های قدیمی مانند PS/2.
• تأخیر[10]: برای موشواره‌های گیمینگ، تأخیر کمتر از 1 میلی‌ثانیه مطلوب است.
• سازگاری با سیستمعامل: برخی پرینترها تنها با ویندوز یا تنها با مک‌اواس کار می‌کنند مگر اینکه درایور جداگانه نصب شود.

در مدارس، از صفحه کلید و موشواره برای ورود داده، از هدفون برای گوش دادن به فایل‌های صوتی آموزشی و از پرینتر برای چاپ برگه تمرین استفاده می‌شود. همچنین در آزمایشگاه‌های رایانه، جانبی‌ها از طریق هاب یواس بی به یک رایانه متصل می‌شوند.

پاورقی

¹درایور (Driver): نرم‌افزاری که سیستمعامل را قادر به ارتباط با یک دستگاه سخت‌افزاری خاص می‌کند.
²ورودی (Input Device): دستگاهی که داده را از دنیای خارج به درون رایانه منتقل می‌کند.
³خروجی (Output Device): دستگاهی که داده پردازش‌شده را از رایانه به بیرون نمایش می‌دهد.
⁴ورودی-خروجی (Input-Output Device): دستگاهی که قابلیت هر دو جهت جریان داده را دارد.
⁵یواس بی (Universal Serial Bus): درگاه استاندارد سریال جهانی برای اتصال جانبی‌ها.
⁶بلوتوث (Bluetooth): فناوری بی‌سیم برد کوتاه برای اتصال جانبی‌ها.
⁷پروتکل (Protocol): مجموعه قوانین حاکم بر تبادل داده بین دو دستگاه.
⁸زبان توصیف صفحه (Page Description Language): زبانی که چیدمان متن و تصویر را برای پرینتر شرح می‌دهد.
⁹هَدسِت (Headset): ترکیب هدفون و میکروفون در یک دستگاه.
¹⁰تأخیر (Latency): فاصله زمانی بین ارسال فرمان از رایانه تا انجام عمل توسط جانبی.