خون هپارینه: خونی که با افزودن هپارین از انعقاد آن جلوگیری شده است.

پرسش: چرا مصرف هپارین می‌تواند گاهی باعث کاهش پلاکت خون شود؟

پاسخ: این وضعیت که ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین نام دارد، یک واکنش ایمنی غیرعادی به دارو است. در این حالت، سیستم ایمنی بدن به کمپلکس هپارین و فاکتور پلاکتی ۴ حمله کرده و باعث فعال شدن و مصرف بی‌رویه پلاکت‌ها می‌شود که به طرز متناقضی، خطر لخته‌سازی را افزایش می‌دهد .

پرسش: آیا مصرف طولانی‌مدت هپارین عارضه خاصی دارد؟

پاسخ: بله، یکی از عوارض نادر اما جدی مصرف طولانی‌مدت هپارین (بیش از چند ماه) پوکی استخوان ¹⁰ است. این دارو می‌تواند بر سلول‌های استخوان‌ساز تأثیر بگذارد و باعث کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر شکستگی شود .

پرسش: اگر بیمار تحت درمان با هپارین دچار خون‌ریزی شدید شود، چه باید کرد؟

پاسخ: اثر ضد انعقادی هپارین را می‌توان با دارویی به نام پروتامین سولفات خنثی کرد . این دارو با اتصال به هپارین، آن را از اتصال به آنتی‌ترومبین بازداشته و اثرش را معکوس می‌کند. این فرایند در مورد هپارین با وزن مولکولی پایین به طور کامل موفقیت‌آمیز نیست .

¹ آنتی‌ترومبین (Antithrombin): پروتئینی در پلاسمای خون که به عنوان یک مهارکننده طبیعی انعقاد، فاکتورهای انعقادی مانند ترومبین را غیرفعال می‌کند .

² ترومبین (Thrombin): آنزیمی کلیدی در فرایند انعقاد که فیبرینوژن را به فیبرین تبدیل کرده و لخته خونی را تشکیل می‌دهد .

³ هپارین شکسته‌نشده (Unfractionated Heparin - UFH): شکل طبیعی و با وزن مولکولی بالای هپارین که اثر ضد انعقادی قوی اما کوتاه‌مدت داشته و نیاز به پایش دقیق آزمایشگاهی دارد .

⁴ هپارین با وزن مولکولی پایین (Low Molecular Weight Heparin - LMWH): شکلی از هپارین که با فراوری شیمیایی به زنجیره‌های کوتاه‌تر تبدیل شده، اثر طولانی‌تر و قابل پیش‌بینی‌تری دارد و نیاز به پایش کمتری دارد .

⁵ زمان نسبی ترومبوپلاستین فعال شده (activated Partial Thromboplastin Time - aPTT): یک آزمایش خون رایج برای پایش اثر درمانی هپارین استاندارد و تنظیم دوز آن است .

⁶ ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین (Heparin-Induced Thrombocytopenia - HIT): یک عارضه جانبی جدی و نادر ناشی از مصرف هپارین که با کاهش پلاکت‌ها و افزایش متناقض خطر لخته‌سازی همراه است .

⁷ ترومبوز ورید عمقی (Deep Vein Thrombosis - DVT): تشکیل لخته خون در وریدهای عمقی بدن، معمولاً در پاها .

⁸ آمبولی ریه (Pulmonary Embolism - PE): عارضه بسیار خطرناکی که در اثر حرکت یک لخته خونی از جای دیگر بدن (معمولاً پا) به سمت ریه‌ها و مسدود کردن شریان ریوی ایجاد می‌شود .

⁹ فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation - AF): یک نوع شایع از آریتمی قلبی که باعث تند و نامنظم شدن ضربان قلب شده و خطر تشکیل لخته و سکته مغزی را افزایش می‌دهد .

¹⁰ پوکی استخوان (Osteoporosis): بیماری که در آن تراکم و کیفیت استخوان کاهش یافته و استخوان‌ها شکننده می‌شوند .