کپسول آتشنشانی: محافظی کوچک در برابر آتشسوزی
کپسول آتشنشانی چیست و چگونه کار میکند؟
کپسول آتشنشانی یک ظرف استوانهای تحت فشار است که حاوی یک مادهٔ خاموشکننده است. این ماده میتواند پودر، گاز، کف یا آب باشد. ایدهٔ اصلی کار آن ساده است: حذف یکی از سه ضلع مثلث آتش.1
وقتی اهرم (ضامن) کپسول را فشار میدهید، یک شیر باز میشود و گاز فشردهای که داخل کپسول است (مانند نیتروژن)، مادهٔ خاموشکننده را با فشار زیاد از طریق شیلنگ و نازل خارج میکند. این عمل شبیه به فشردن درپوش یک قوطی اسپری رنگ است، با این تفاوت که محتوای آن برای خاموش کردن آتش است.
انواع اصلی کپسولهای آتشنشانی و رنگبندی آنها
همهٔ کپسولها یکسان نیستند! هر نوع آتش، با توجه به جنس سوخت، به یک نوع خاموشکنندهٔ خاص نیاز دارد. استفاده از کپسول نامناسب میتواند اوضاع را بدتر کند. مثلاً استفاده از کپسول آبوگاز برای آتشسوزی وسایل برقی بسیار خطرناک است. برای تشخیص سریع، هر کلاس آتش و کپسول متناظر با آن یک رنگ مشخص دارد.
| نوع کپسول (کلاس آتش) | رنگ بدنه یا نوار | مادهٔ خاموشکننده | کاربرد (مثال ملموس) | موارد منع استفاده |
|---|---|---|---|---|
| آب و گاز (کلاس A)2 | قرمز (تمام بدنه) | آب با فشار گاز | آتشسوزی مواد معمولی خشک مانند چوب، کاغذ، پارچه (مثل آتش زباله یا پرده) | وسایل برقی، مایعات قابل اشتعال (مانند نفت)، فلزات |
| پودر خشک (ABC)3 | قرمز با نوار آبی | پودر شیمیایی | آتشسوزی چندمنظوره: وسایل برقی، نفت و بنزین، مواد معمولی (متداول در خانه و خودرو) | فضاهای بستهٔ کوچک (پودر تنفسی است)، بعد از خاموشی تمیز کردن سخت است. |
| کف (Foam) (کلاس A و B) | قرمز با نوار کرم یا زرد | کف | آتشسوزی مایعات قابل اشتعال مانند بنزین، رنگ، الکل (مثلاً در تعمیرگاهها) | وسایل برقی زیر ولتاژ، فلزات قابل اشتعال |
| دیاکسید کربن (CO2) (کلاس B و C) | قرمز با نوار سیاه | گاز دیاکسید کربن فشرده | آتشسوزی وسایل برقی و الکترونیکی گرانقیمت مانند کامپیوتر، تابلو برق، آزمایشگاه (گاز باقیمانده نمیگذارد) | فضاهای بسیار کوچک و بدون تهویه (خطر خفگی)، مواد معمولی در حال سوختن عمیق |
چگونه درست از کپسول استفاده کنیم؟ روش PASS
استفاده از کپسول آتشنشانی زمانی مؤثر است که آتش کوچک و تحت کنترل باشد. برای این کار، یک روش جهانی به نام PASS وجود دارد که به خاطر سپردن آن آسان است.
| مرحله (مخفف) | عملکرد | توضیح عملی |
|---|---|---|
| Pull (کشیدن) | کشیدن پین (ضامن) ایمنی | این پین فلزی که جلوی دسته است را بیرون بکشید. مانند درآوردن سنجاق از یک نارنجک اسباببازی! این کار قفل شیر کپسول را باز میکند. |
| Aim (هدفگیری) | هدفگیری نازل به سمت پایهٔ آتش | نازل را به سمت ریشه و پایه آتش بگیرید، نه به سمت شعلههای بالا. خاموش کردن سوخت، آتش را مهار میکند. |
| Squeeze (فشردن) | فشردن اهرم (دسته) | دسته را محکم فشار دهید تا مادهٔ خاموشکننده آزاد شود. اگر دسته را رها کنید، جریان قطع میشود. |
| Sweep (جارو کردن) | جارو کردن نازل به چپ و راست | در حالی که دسته را فشار دادهاید، نازل را به آرامی از چپ به راست روی پایهٔ آتش حرکت دهید، گویی که در حال جارو کردن آن هستید. |
حتی اگر کپسول در دسترس نبود، فرار ایمن و تماس با شماره 125 آتشنشانی اولویت اصلی است. هرگز برای نجات اموال، جان خود را به خطر نیندازید.
کپسول آتشنشانی در خانه، مدرسه و خودرو
این وسیله فقط متعلق به ساختمانهای بزرگ نیست. یک کپسول کوچک پودری یا CO2 در خانه، کنار آشپزخانه یا راهرو، میتواند از یک فاجعه جلوگیری کند. در مدرسه، معمولاً در راهروها، آزمایشگاهها و کارگاهها نصب شدهاند.
مثال ملموس: فرض کنید در حال سرخ کردن غذا در آشپزخانه هستید و روغن ماهیتابه ناگهان آتش میگیرد. اولین کار قطع گاز است. سپس اگر کپسول مناسب (ترجیحاً کف یا پودر) دارید، با رعایت فاصله و روش PASS پایهٔ آتش را هدف بگیرید. هرگز روی روغن در حال اشتعال آب نریزید!
برای خودرو نیز کپسولهای کوچک مخصوصی وجود دارد که معمولاً از نوع پودر خشک هستند و میتوانند در صورت آتشسوزی موتور یا سیمکشی داخلی مفید باشند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. همانطور که در جدول انواع کپسولها دیدیم، هر کپسول برای کلاس خاصی از آتش طراحی شده است. استفاده از کپسول نامناسب (مثلاً آب بر روی آتش برق) میتواند باعث گسترش آتش، برقگرفتگی یا انفجار شود.
پاسخ: دو راه ساده: اول) فشارسنج (در صورت وجود) باید در محدودهٔ سبز باشد. دوم) تاریخ بازرسی و شارژ مجدد که روی برچسب کپسول درج شده است، نباید گذشته باشد. کپسولها معمولاً هر ۱ تا ۵ سال (بسته به نوع) باید توسط شرکتهای مجاز بازرسی و شارژ شوند.
پاسخ: هرگز. حتی اگر فقط برای چند ثانیه از کپسول استفاده کردهاید، باید بلافاصله آن را شارژ مجدد کنید. فشار داخل آن کاهش یافته و در مواجهه با آتش بعدی کاملاً بیفاید خواهد بود.
پاورقی
1 Fire Triangle (مثلث آتش): یک مدل ساده برای نشان دادن سه عنصر ضروری برای ایجاد آتش.
2 Class A Fire (کلاس A): آتشسوزی مواد معمولی جامد و خشک مانند چوب، کاغذ، پارچه و برخی پلاستیکها.
3 Class B Fire (کلاس B): آتشسوزی مایعات و گازهای قابل اشتعال مانند بنزین، نفت، الکل. Class C Fire (کلاس C): آتشسوزی تجهیزات الکتریکی تحت ولتاژ.
4 PASS: مخفف چهار مرحلهٔ Pull, Aim, Squeeze, Sweep برای استفاده از کپسول آتشنشانی.
5 CO2: فرمول شیمیایی دیاکسید کربن (Carbon Dioxide).
