مواد مخدر و دخانیات در دنیای بازیها: نمایش یک خطر واقعی در محیط مجازی
چرا در بازیها مواد مخدر و سیگار نشان داده میشود؟
بازیسازی مانند ساخت یک فیلم است. سازندگان گاهی برای نشان دادن واقعیت یک محیط خاص، شخصیتهای شرور یا حتی گاهی شخصیتهای اصلی، از این موارد استفاده میکنند. مثلاً در یک بازی جنایی که داستان در یک شهر خیالی پر از جرم میگذرد، ممکن است برای نشان دادن خطرناک بودن آن محله، شخصیتهایی در حال مصرف مواد مخدر نشان داده شوند. هدف سازندگان معمولاً ایجاد یک دنیای واقعگرایانه یا افزایش هیجان و درام است. اما مشکل اینجاست که مخاطب این بازیها اغلب نوجوانانی هستند که ممکن است نتوانند به خوبی بین داستان بازی و واقعیت زندگی خود مرز قائل شوند.
تأثیرات منفی: از بازی تا واقعیت
مغز انسان، به ویژه در سنین نوجوانی، بسیار شکلپذیر است. دیدن مکرر یک رفتار در محیطی جذاب مانند بازی، میتواند ناخودآگاه آن رفتار را عادی یا حتی جالب جلوه دهد. این فرآیند را میتوان با یک معادله ساده نشان داد:
به عنوان مثال، اگر در یک بازی معروف، قهرمان بازی پس از پشت سر گذاشتن یک مرحله سخت، سیگاری روشن کند و به عنوان نشانهای از آرامش یا مردانگی نمایش داده شود، این پیام نادرست به نوجوان منتقل میشود که سیگار کشیدن میتواند راهحلی برای کاهش استرس یا نشانه بزرگی باشد!
| نام بازی (نمونه) | نوع ماده نمایش داده شده | کارکرد در داستان بازی | ریسک تأثیر بر نوجوان |
|---|---|---|---|
| بازیهای جنایی شهری | الکل، سیگار، مواد مخدر1 | نشان دادن محیط خلافکاران، استراحت شخصیت | بالا |
| بازیهای تیراندازی | سیگار، نوشیدنی الکلی | اجتماعی شدن شخصیتها در بین مراحل | متوسط |
| بازیهای ماجراجویی | محرکهای تخیلی (برای قدرت) | افزایش موقتی قدرت یا توانایی شخصیت اصلی | کم |
راهحل عملی: چگونه یک گیمر هوشیار باشیم؟
خبر خوب این است که ما مجبور نیستیم تحت تأثیر منفی این تصاویر قرار بگیریم. با تفکر انتقادی میتوانیم مانند یک کارشناس رسانه رفتار کنیم. دفعه بعد که در بازی با چنین صحنهای روبرو شدی، از خودت این سؤالات را بپرس:
۱. هدف سازنده از نشان دادن این صحنه چیست؟ آیا برای پیشبرد داستان ضروری است یا فقط برای تزئین؟
۲. آیا نتیجه منفی مصرف این مواد (مانند بیماری، از دست دادن دوستان، ورشکستگی) نیز در بازی نشان داده میشود یا فقط جنبه «جذاب» آن نمایش داده شده است؟
۳. اگر شخصیت اصلی بازی این کار را میکند، آیا من در زندگی واقعی میخواهم مانند او باشم؟
به یاد داشته باش، در یک بازی ماشینسواری، با سرعت 200 کیلومتر بر ساعت رانندگی میکنی، اما در واقعیت چنین کاری نمیکنی. درباره مصرف مواد مخدر و سیگار هم باید همین منطق را داشته باشی. آنچه در بازی میبینی، یک انتخاب داستانی است، نه یک راهنمای زندگی.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر، معمولاً ممنوع نیستند، اما دارای رتبهبندی سنی هستند. روی جلد این بازیها معمولاً علامتی مانند +18 یا Mature درج میشود. این رتبهبندی هشداری است به خانوادهها و بازیکنان که محتوای بازی برای کودکان و نوجوانان کمسال مناسب نیست و ممکن است شامل خشونت، گفتار نامناسب یا مصرف مواد باشد.
پاسخ: تأثیر میتواند غیرمستقیم باشد. تکرار این تصاویر میتواند حساسیت تو را نسبت به این موضوع در دنیای واقعی کم کند. ممکن است به مرور زمان، دیدن سیگار یا شنیدن نام مواد مخدر برایت عادی شود و خطرات واقعی آن را دستکم بگیری. این عادیسازی اولین گام برای کاهش موانع ذهنی در برابر آزمایش این مواد در واقعیت است.
پاسخ: این یک تحریف خطرناک واقعیت است. در بازی، ممکن است با مصرف یک ماده تخیلی، قدرت تو برای 5 دقیقه افزایش یابد. اما در زندگی واقعی، مواد مخدر دقیقاً برعکس عمل میکنند: آنها ابتدا ممکن است احساس لذت کاذب ایجاد کنند، اما به سرعت قدرت جسمی، سلامتی روانی، پول و احترام فرد را نابود میکنند. فرمول بازی با فرمول زندگی واقعی فرق دارد: $(\text{قدرت در بازی}) \neq (\text{قدرت در واقعیت})$
پاورقی
1مواد مخدر (Narcotics/Drugs): به هر مادهای که باعث تغییر در کارکرد مغز و ایجاد وابستگی جسمی یا روانی شود، گفته میشود. مانند تریاک، هروئین، شیشه و حشیش.
2دخانیات (Tobacco Products): موادی که از برگ گیاه تنباکو ساخته میشوند و معمولاً از طریق کشیدن، جویدن یا بوییدن مصرف میشوند. مانند سیگار و قلیان.
3عادیسازی (Normalization): فرآیندی که در آن یک رفتار یا پدیده، با تکرار و نمایش، از حالت غیرمعمول و ناپسند خارج شده و به عنوان چیزی معمولی و پذیرفتهشده در ذهن فرد جای میگیرد.
4رتبهبندی سنی (Age Rating/ESRB): سیستمهایی که سن مناسب برای بازی با یک بازی ویدیویی را تعیین میکنند. مانند ESRB در آمریکا یا PEGI در اروپا.
