پوشش و ظاهر در رسانه: آیینهای از واقعیت یا پروپاگاندای تصویری؟
انواع بازنمایی پوشش و ظاهر در رسانههای مختلف
رسانهها دنیای متنوعی دارند و هر کدام به شکلی خاص به موضوع پوشش و آرایش میپردازند. برای درک بهتر، این موضوع را میتوان در قالب جدول زیر دستهبندی کرد:
| نوع رسانه | نمونههای رایج | ویژگی بازنمایی | تأثیر محتمل |
|---|---|---|---|
| شبکههای اجتماعی (مثل اینستاگرام، تیکتاک) | اینفلوئنسرهای مد، چالشهای لباسپوشیدن، فیلترهای آرایشی | تکثر ظاهری اما اغلب غیرواقعی (با ادیت)، دنبال کردن ترندهای سریع | مقایسه اجتماعی و فشار برای همرنگ شدن |
| تلویزیون و فیلمهای سینمایی | ستارههای نقش اصلی، شخصیتهای سریالهای محبوب | ایدهآلسازی ظاهر برای نقش (قهرمان زیبا، شرور خاص) | الگوسازی و شکلدهی به مدهای عمومی |
| تبلیغات و مجلات | آگهیهای عطر، لوازم آرایشی، برندهای پوشاک | استانداردهای زیبایی بسیار محدود و اغلب دستنیافتنی | کاهش اعتماد به نفس در صورت عدم تطابق |
| بازیهای ویدئویی | طراحی شخصیتهای زن و مرد در بازیها | اغلب جنسیتزده: اغراق در ویژگیهای فیزیکی براساس کلیشهها | تثبیت نگاه کلیشهای به بدن و پوشش مناسب هر جنسیت |
به عنوان مثال، وقتی در یک سریال محبوب نوجوانانه، تمام شخصیتهای محبوب با یک سبک خاص مو (مثل فری مو یا رنگ موی پلاتینه) ظاهر میشوند، طبیعی است که در مدرسه شاهد تقلید بسیاری از همسنوسالان از آن باشیم. این یک بازنمایی متمرکز و هدفمند است.
هدف پشت صحنه: چرا رسانهها این تصاویر را انتخاب میکنند؟
رسانهها به طور تصادفی این تصاویر را انتخاب نمیکنند. چند دلیل اصلی اقتصادی و اجتماعی پشت این قضیه وجود دارد:
۱. جذب مخاطب و درآمدزایی: تصاویر جذاب و ایدهآلشده، توجه بیشتری را جلب میکنند. هر چه توجه بیشتر، بازدید و دنبالکننده بیشتر و در نتیجه درآمد حاصل از تبلیغات بیشتر میشود. فرمول سادهای شبیه به این: $ \text{تأثیرگذاری بیشتر} \propto \text{درآمد بیشتر} $.
۲. ایجاد و ترویج فرهنگ مصرفگرایی: با معرفی مدلهای جدید لباس، آرایش و پیرایش، نیاز کاذب در مخاطب ایجاد میشود. وقتی یک سلبریتی در اینستاگرام یک نوع کفش خاص را میپوشد، برای برند مربوطه بهترین تبلیغ رایگان است.
۳. تقویت کلیشهها و هنجارهای اجتماعی: گاهی رسانه برای درک سریعتر داستان، از کلیشههای ظاهری استفاده میکند. مثلاً شخصیت باهوش فیلم اغلب عینکی و سادهپوش نشان داده میشود، یا فرد ثروتمند داستان همیشه بسیار شیک و بهرو لباس میپوشد.
از صفحه نمایش تا زندگی واقعی: تأثیرات ملموس بر نوجوانان
این بازنماییها فقط تصویر نیستند؛ آنها واقعاً بر زندگی ما تأثیر میگذارند. بیایید با چند مثال روزمره این تأثیرات را بررسی کنیم:
مثال ۱: فشار همسالان در مدرسه. فرض کنید یک ترند جدید لباس در فضای مجازی همهگیر شده. دانشآموزی که امکان خرید یا علاقهای به آن سبک ندارد، ممکن است احساس طردشدگی یا کهنهبودن کند. این فشار میتواند باعث شود تا برای همرنگ جماعت شدن، برخلاف سلیقه شخصی خود عمل کند.
مثال ۲: تصویر بدن و اعتماد به نفس. مواجهه مداوم با تصاویر فیلترشده و بدنی ایدهآلشده از افراد، میتواند نگرش ما را نسبت به بدن خودمان مخدوش کند. ممکن است یک نوجوان صورت خود را با فیلترهای آرایشی که تبلیغ میشوند مقایسه کند و از شکل طبیعی خود ناراضی شود. این نارضایتی گاهی به کاهش اعتماد به نفس در تعاملات اجتماعی منجر میشود.
مثال ۳: شکلگیری هویت. نوجوانی دوران جستوجو برای هویت است. رسانهها مدام پیام میفرستند که «خوب بودن» و «پذیرفته شدن» چگونه به نظر میرسد. ممکن است یک نوجوان به جای کشف سلیقه واقعی خود، صرفاً در تلاش برای شبیه شدن به الگوهای رسانهای باشد، در حالی که هویت واقعی او چیز دیگری است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. بخش عمدهای از تصاویر، به ویژه در تبلیغات و صفحات اینفلوئنسرها، دستکاری شده (ادیت) هستند. از نورپردازی حرفهای و آرایش غلیظ گرفته تا نرمافزارهای ویرایش عکس مانند فتوشاپ، همه برای ایجاد یک تصویر «کامل» و اغلب دستنیافتنی استفاده میشوند. مقایسه خود با این تصاویر، مانند مقایسه یک طراحی دستی با یک نقاشی دیجیتالی حرفهای است.
پاسخ: نه لزوماً. مد و تغییر سلیقه بخشی از تحولات فرهنگی و اجتماعی است. مشکل زمانی آغاز میشود که این پیروی:
۱. از روی اجبار و فشار باشد، نه علاقه.
۲. هزینه مالی یا روانی زیادی داشته باشد (مثل عملهای زیبایی غیرضروری).
۳. باعث نادیده گرفتن کامل هویت فردی و فرهنگ شخصی شود.
میتوان از رسانه ایده گرفت، اما انتخاب نهایی باید با خود فرد باشد.
پاسخ: چند راهکار عملی:
۱. سواد رسانهای: همیشه از خود بپرسید: «چه کسی این تصویر را منتشر کرده و هدفش چیست؟ آیا قصد فروش چیزی را دارد؟»
۲. تنوع در دنبالکردن: فقط صفحاتی را دنبال نکنید که یک استاندارد خاص زیبایی را تبلیغ میکنند. به دنبال افرادی با سبکهای زندگی و ظاهر متنوع باشید.
۳. تمرکز بر عملکرد: به جای تمرکز صرف بر ظاهر افراد در رسانه، به مهارتها، دانش و عملکرد آنها نیز توجه کنید.
۴. صحبت با افراد قابل اعتماد: اگر احساس فشار یا نارضایتی از ظاهر خود دارید، با والدین، مشاور مدرسه یا یک دوست خوب در میان بگذارید.
پاورقی
۱اقتصاد توجه (Attention Economy): نظریهای که در عصر اطلاعات، کمیابترین کالا توجه مخاطب است و رسانهها و کسبوکارها برای جلب این توجه رقابت میکنند.
۲necessarily: به معنای «الزاماً» یا «حتماً». معادل انگلیسی: Necessarily.
۳بازنمایی (Representation): به فرآیند تولید معنا از طریق زبان، نشانهها و تصاویر اشاره دارد. در اینجا منظور چگونگی نشاندادن پوشش و ظاهر در رسانه است. معادل انگلیسی: Representation.
۴جنسیتزده (Gendered): ویژگیهایی که براساس کلیشههای رایج درباره زنانگی و مردانگی، به یک جنسیت خاص نسبت داده میشود. معادل انگلیسی: Gendered.
۵هویت فردی (Personal Identity): احساس خود بودن؛ مجموعهای از ویژگیها، باورها و بیانگریها که یک فرد را منحصر به فرد میکند. معادل انگلیسی: Personal Identity.
