ارزش خبری: معیارهایی که اهمیت یک رویداد را برای انتشار تعیین میکنند
ارزش خبری چیست و چگونه عمل میکند؟
همه ما هر روز با حجم زیادی از اطلاعات و اتفاقهای مختلف روبرو میشویم. اما آیا همه این اتفاقها «خبر» محسوب میشوند؟ جواب منفی است. خبر، گزارشی است از یک رویداد که به دلیل داشتن ویژگیهای خاصی، از دنیای واقعی وارد دنیای رسانه میشود .
فرآیند انتخاب این رویدادها توسط روزنامهنگاران و سردبیران انجام میشود. این افراد مانند دربانهای رسانه عمل میکنند و تصمیم میگیرند کدام اطلاعات ارزش عبور از دروازه رسانه و رسیدن به مخاطب را دارد . معیار اصلی آنها برای این انتخاب، ارزش خبری است . ارزشهای خبری قاعدههای نانوشته اما تأثیرگذاری هستند که در طول زمان و بر اساس تجربه کاری در دنیای روزنامهنگاری شکل گرفتهاند . آنها به خبرنگار کمک میکنند از میان هزاران رویداد، آنهایی را که برای مخاطب جذاب، مرتبط و مهم هستند، انتخاب کند.
به عبارت ساده، اگر یک اتفاق حداقل چند مورد از این معیارها را داشته باشد، شانس بیشتری برای تبدیل شدن به یک خبر پرطرفدار و دیدهشده دارد.
| ارزش خبری | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| تأثیر (Impact) | تعداد افرادی که تحت تأثیر رویداد قرار میگیرند یا میزان این تأثیر. هرچه این عدد بیشتر باشد، ارزش خبر بالاتر است . | اعلام 20% افزایش قیمت بنزین بر زندگی تقریباً همه مردم تأثیر میگذارد، بنابراین ارزش خبری بسیار بالایی دارد. |
| مجاورت (Proximity) | نزدیکی جغرافیایی یا روانی رویداد به مخاطب. خبرهای محلی به دلیل این مجاورت، برای ساکنان آن منطقه مهمترند . | افتتاح یک کتابخانه جدید در محله شما، نسبت به افتتاح کتابخانهای در شهری دیگر، برای شما خبر مهمتری است. |
| شهرت (Prominence) | مشهور بودن افراد، مکانها یا نهادهای درگیر در رویداد. کارهای معمولی افراد مشهور هم میتواند خبرساز شود . | اگر همکلاسی شما به یک مسافرت برود، خبر نیست؛ اما اگر یک خواننده معروف به همان مسافرت برود، ممکن است خبر شود. |
| درگیری (Conflict) | وجود اختلاف، کشمکش یا مبارزه. درگیری دراماتیک به خبر جذابیت میبخشد . | یک جلسه عادی شورای شهر ممکن است خبری نباشد، اما اگر در آن جلسه بحث داغی بین اعضا درگیرد، قطعاً ارزش خبری پیدا میکند. |
| بههنگامی (Timeliness) | تازگی رویداد. هرچه خبر به زمان حال نزدیکتر باشد، ارزش بیشتری دارد. خبر کهنه، ارزش خود را از دست میدهد . | نتایج امتحاناتی که همین امروز اعلام شده، خبر است؛ اما نتایج امتحانات سه سال پیش، خبر محسوب نمیشود. |
| بداعت (Novelty) | شگفتانگیز، غیرمنتظره یا عجیب و غریب بودن رویداد. اتفاقهای نادر همیشه توجهبرانگیزند . | بارش برف در یک شهر کویری، به دلیل غیرمنتظره بودن، ارزش خبری بسیار بالایی دارد. |
| بزرگی (Magnitude) | مقیاس بزرگ، تعداد زیاد یا شدت بالای رویداد. اعداد و ارقام بزرگتر معمولاً خبرسازترند . | تصادف یک خودرو یک خبر محلی کوچک است، اما تصادف زنجیرهای 30 خودرو در یک بزرگراه، به دلیل بزرگی حادثه، یک خبر مهم است. |
خبر چگونه ساخته میشود؟ ترکیب ارزشها در عمل
به ندرت پیش میآید که یک خبر تنها یک ارزش خبری داشته باشد. خبرهای مهم و جذاب معمولاً ترکیبی از چندین ارزش هستند. بیایید این موضوع را با تحلیل یک مثال واقعی بهتر درک کنیم:
- تأثیر: هزاران نفر تحت تأثیر مستقیم قرار میگیرند.
- بزرگی: عدد 6 ریشتر نشاندهنده قدرت ویرانگر رویداد است.
- مجاورت: برای ساکنان آن شهر و استانهای همجوار بسیار نزدیک است.
- درگیری: درگیری انسان با نیروی طبیعت، صحنههای دراماتیک ایجاد میکند.
- بداعت: در آن منطقه ممکن است رویدادی غیرمنتظره باشد.
- بههنگامی: همین الان اتفاق افتاده است.
این ترکیببندی مانند یک فرمول ریاضی عمل میکند. محققان اولیه این حوزه معتقد بودند هرچه یک رویداد معیارهای بیشتری را به صورت جمعی برآورده کند، احتمال تبدیل شدنش به خبر بیشتر میشود . البته این انتخاب همیشه مکانیکی نیست و شَم حرفهای روزنامهنگار و خطمشی رسانه نیز در آن نقش دارد .
تمرین روزمره: تبدیل شدن به یک خبرنگار آماتور
حالا که با ارزشهای خبری آشنا شدید، میتوانید این دانش را در زندگی روزمره به کار ببرید و مانند یک سردبیر فکر کنید. دفعه بعد که اخبار را میبینید یا روزنامه را ورق میزنید، از خود بپرسید:
«این خبر بر کدام یک از ارزشهای خبری تکیه کرده است؟ آیا مجاورت جغرافیایی دارد؟ آیا فرد مشهوری در آن نقش دارد؟ آیا برای تعداد زیادی از مردم تأثیر مهمی دارد؟»
همچنین میتوانید اتفاقات اطراف خود را با این چارچوب ارزیابی کنید. مثلاً اگر در مدرسه شما یک مسابقه علمی بزرگ با شرکت تیمهای مختلف شهر برگزار شود، این رویداد احتمالاً ارزش خبری دارد چون ترکیبی از مجاورت (مدرسه شما)، درگیری (رقابت تیمها) و تأثیر (بر دانشآموزان و خانوادهها) را شامل میشود. میتوانید یک گزارش کوتاه درباره آن بنویسید!
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
در متن این مقاله از برخی اصطلاحات تخصصی استفاده شد که معادل انگلیسی و توضیح مختصر آنها در زیر آمده است:
۱. ارزش خبری (News Values): معیارها یا فاکتورهایی که روزنامهنگاران برای گزینش و اولویتبندی اخبار از میان رویدادهای مختلف استفاده میکنند .
۲. دربان خبر (Gatekeeper): به سردبیران، ویراستاران و خبرنگارانی گفته میشود که با انتخاب خود، تعیین میکنند کدام اطلاعات از «دروازه» رسانه عبور کند و به مخاطب برسد .
۳. روزنامهنگاری شهروندی (Citizen Journalism): وقتی که شهروندان عادی (غیرحرفهای) با استفاده از ابزارهایی مثل تلفن همراه، در تولید و انتشار اخبار و گزارشها مشارکت میکنند .
