تداوم توجهچرا نمیتوانیم از صفحه موبایل چشم برداریم؟ ماجرای جلب و حفظ نگاه مخاطب در دنیای رسانهها
تداوم توجه چیست و چرا مهم است؟
تصور کنید مشغول تماشای یک فیلم هیجانانگیز هستید. اگر فیلم جذاب باشد، ممکن است بیش از 90 دقیقه کاملاً غرق آن شوید و حتی متوجه گذر زمان نشوید. این همان «تداوم توجه» است. در مقابل، هنگام مطالعهٔ یک کتاب درسی پیچیده، ممکن است هر چند دقیقه یکبار حواستان پرت شود و به موبایل نگاه کنید. در این حالت، تداوم توجه پایین است.
این مفهوم برای سازندگان محتوا[2] (مثل مدیران شبکههای اجتماعی، برنامهسازان تلویزیونی یا حتی معلمها) بسیار حیاتی است. زیرا:
- هدف اصلی رسانههاست: هر رسانهای میخواهد شما را بیشتر نزد خود نگه دارد. هرچه زمان ماندگاری[3] شما بیشتر باشد، فرصت بیشتری برای تأثیرگذاری یا نمایش تبلیغات دارد.
- میزان یادگیری را تعیین میکند: یک دانشآموز با تداوم توجه بالا، مطالب درسی را بهتر و سریعتر یاد میگیرد.
- موفقیت اقتصادی میآورد: یک اپلیکیشن بازی که بتواند توجه بازیکنان را برای ساعتها حفظ کند، درآمد بسیار بیشتری از بازیای دارد که پس از چند دقیقه کنار گذاشته میشود.
عوامل مؤثر بر تداوم توجه: پنج ستون اصلی
چه عواملی باعث میشود ما یک ویدیو در آپارات را تا آخر ببینیم، اما از ویدیوی دیگر خیلی زود خارج شویم؟ این عوامل را میتوان در پنج دسته اصلی جای داد.
| عامل | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| جذابیت محتوا | محتوایی که برای مخاطب ارزش داشته باشد؛ یا سرگرمکننده باشد، یا اطلاعات مفید بدهد، یا احساسات را برانگیزد. | یک مستند جذاب دربارهٔ حیاتوحش که هم زیباست و هم اطلاعات جدید میدهد. |
| طراحی و رابط کاربری | سادگی و زیبایی ظاهری که باعث سردرگمی یا خستگی چشم نشود. دسترسی آسان به بخشهای مختلف. | اپلیکیشنی مثل «شاد» که منوی سادهای دارد در مقایسه با سایتی شلوغ با تبلیغات چشمکزن. |
| تعامل و مشارکت | فرصت دادن به مخاطب برای انجام یک کار، مثل نظر دادن، رأی دادن، بازی کردن یا ساختن چیزی. | استوریهای اینستاگرام که از ما سؤال میپرسند یا پرسشهای چهارگزینهای در طول یک ویدیوی آموزشی. |
| پاداش و غافلگیری | ایجاد حس کنجکاوی و انتظار برای دریافت یک چیز خوب (مثل جایزه، اطلاعات تکمیلی، پایان داستان). | سریالهایی که در پایان هر قسمت کلیفهنگر[4] دارند و شما را برای دیدن قسمت بعد مشتاق میکنند. |
| سازگاری با شرایط مخاطب | طول مناسب و زمانبندی خوب محتوا. یک ویدیوی 5 دقیقهای ممکن است در مترو مناسب باشد، اما یک مقالهٔ طولانی نه. | پادکستهای کوتاه 10 دقیقهای برای رفتوآمد روزانه. |
تکنیکهای عملی برای حفظ توجه (از نگاه یک خالق محتوا)
فرض کنید میخواهید یک کانال آموزشی دربارهٔ «نجوم» در شبکههای اجتماعی راهاندازی کنید. چگونه میتوانید تداوم توجه مخاطبان نوجوان خود را افزایش دهید؟
- شروع طوفانی: در 15 ثانیه اول، جذابترین یا عجیبترین نکته را مطرح کنید. مثلاً: «آیا میدانید در کهکشان راهشیری ممکن است سیارهای از الماس خالص وجود داشته باشد؟»
- تقسیمبندی هوشمند: محتوای طولانی را به قاچهای کوچک و قابل هضم تقسیم کنید. به جای یک ویدیوی 40 دقیقهای، چهار ویدیوی 10 دقیقهای با موضوعات مجزا بسازید.
- استفاده از چندرسانهای: فقط حرف زدن جلوی دوربین کافی نیست. از گرافیک، انیمیشن، موسیقی پسزمینه مناسب و تصاویر جذاب استفاده کنید. فرمول ساده یک قانون فیزیک را میتوان اینگونه نشان داد:
$F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}$و سپس با یک انیمیشن کوتاه، تأثیر تغییر فاصله ($r$) روی نیروی جاذبه ($F$) را نمایش داد.
- فراخوان برای عمل:[5] در پایان محتوا، از مخاطب یک کار ساده بخواهید: «در نظرات بنویسید اگر میتوانستید به یک سیاره سفر کنید، کدام یک را انتخاب میکردید؟» این کار احساس مشارکت ایجاد میکند.
- ثبات در انتشار: اگر مخاطب بداند هر پنجشنبه منتظر یک ویدیوی جدید باشد، عادت میکند و توجهش به مرور تبدیل به یک عادت همیشگی میشود.
آزمایشگاه زندگی: تحلیل یک تجربه روزمره
بیایید مفهوم تداوم توجه را در یک فعالیت روزمره، مثل «اسکرول کردن در اینستاگرام» بررسی کنیم. وقتی شما در حال مرور فید[6] هستید، یک ماشین بسیار پیچیده برای جلب و حفظ توجه شما در کار است:
- الگوریتم[7]: اینستاگرام پستهایی را به شما نشان میدهد که فکر میکند بیشتر دوست دارید (بر اساس لایکها، کامنتها و زمان تماس گذشته). هدف آن حداکثر کردن زمان حضور شما در اپ است.
- تنوع محتوا: پس از چند پست عکس، یک ریلز[8]، سپس یک ویدیوی طولانیتر و بعد یک پست فروشگاهی. این تنوع از خستگی ذهنی جلوگیری میکند.
- پاداش غیرقطعی: شما نمیدانید پست بعدی که میبینید دقیقاً چیست. این حس کنجکاوی و غافلگیری (مثل بازیهای شانسی) شما را به اسکرول ادامهدار ترغیب میکند.
حالا خودتان میتوانید محاسبه کنید: اگر میانگین زمان دیدن هر پست 10 ثانیه باشد و شما 30 پست را بیوقفه ببینید، تداوم توجه شما در آن session[9] برابر است با:
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر، همیشه خوب نیست. تداوم توجه یک ابزار است و ارزش آن به محتوایی که توجه ما را جلب کرده بستگی دارد. اگر محتوا بیفایده، اعتیادآور یا مضر باشد (مثل برخی بازیهای بسیار طولانی که از درس و زندگی عقب میاندازند)، تداوم توجه بالا یک تهدید است. نکته کلیدی، آگاهی و مدیریت خودمان بر میزان و نوع توجهمان است.
پاسخ: عدد ثابتی برای همه وجود ندارد و به عوامل زیادی بستگی دارد. اما تحقیقات نشان میدهد حجم عظیم اطلاعات و محرکهای سریع در دنیای دیجیتال، ممکن است ما را به محتواهای کوتاه و سریع عادت داده باشد. با این حال، اگر محتوایی به اندازه کافی جذاب باشد (مثل یک فیلم سینمایی یا کتاب پرفروش)، هنوز هم میتواند توجه ما را برای ساعتها حفظ کند. مشکل از «ظرفیت توجه» ما نیست، از «رقابت شدید» برای جلب آن است.
پاسخ: از همان تکنیکهایی که رسانهها استفاده میکنند، اما این بار به نفع خودتان! ۱) محیط را از عوامل حواسپرتی (مثل نوتیفیکیشن موبایل) خالی کنید. ۲) زمان مطالعه را به بازههای کوتاه 25 دقیقهای (متد پومودورو[10]) تقسیم کنید و بین آنها استراحت کوتاه داشته باشید. ۳) برای خودتان پاداش در نظر بگیرید (پس از اتمام هر بخش). ۴) سعی کنید درس را به یک پروژه عملی یا داستان مرتبط کنید تا برایتان جذابتر شود.
پاورقی
[1] Sustained Attention
[2] Content Creators - افرادی که برای رسانهها محتوا تولید میکنند.
[3] Dwell Time - مدت زمانی که کاربر در یک صفحه یا اپلیکیشن میماند.
[4] Cliffhanger - پایان بندی هیجانانگیز و ناتمام که بیننده را برای ادامه داستان مشتاق نگه میدارد.
[5] Call to Action (CTA) - درخواست مستقیم از مخاطب برای انجام یک کار مشخص.
[6] Feed - جریان اصلی و پی در پی محتوا در شبکههای اجتماعی.
[7] Algorithm - مجموعهای از قوانین و محاسبات که ترتیب و انتخاب محتوا را تعیین میکند.
[8] Reels - قالب کوتاه ویدیویی در اینستاگرام.
[9] Session - یک دوره فعالیت پیوسته کاربر در یک برنامه یا وبسایت.
[10] Pomodoro Technique - یک روش مدیریت زمان که مطالعه را به بازههای ۲۵ دقیقهای تقسیم میکند.
