تعامل رسانهای: از تماشاچی تا بازیگر اصلی!
یک طیف رنگارنگ: سطوح مختلف تعامل مخاطب با رسانه
تعامل همیشه به معنای نوشتن یک متن طولانی یا ساخت ویدئو نیست. گاهی یک کلیک ساده هم نوعی تعامل محسوب میشود. میتوانیم میزان مشارکت مخاطب را مانند یک طیف از ساده به پیچیده در نظر بگیریم.
| سطح تعامل | توضیح و مثال ملموس | میزان مشارکت مخاطب |
|---|---|---|
| ۱. تعامل غیرفعال (دریافت) | فقط تماشا یا خواندن. مثل تماشای برنامهٔ تلویزیونی یا خواندن روزنامهی کاغذی بدون امکان ابراز نظر فوری. | کم |
| ۲. تعامل واکنشی (تعامل ابتدایی) | واکنشهای ساده مانند لایک(Like)، قلب، اشتراکگذاری، یا انتخاب گزینه در نظرسنجی تلویزیونی با پیامک. | متوسط |
| ۳. تعامل گفتگویی (مبادله) | نوشتن کامنت، پاسخ به کامنت دیگران، شرکت در چت زندهٔ برنامه، ارسال توییت به یک هشتگ(#) خاص. | زیاد |
| ۴. تعامل خلاقانه (همآفرینی) | مخاطب بخشی از محتوای اصلی را میسازد. مثال: ساخت ویدئوی «دو به دو»2 در اینستاگرام، مشارکت در پروژههای ویکیپدیا، ارسال عکس برای مسابقهٔ عکاسی یک سایت خبری. | خیلی زیاد |
رسانههای تعاملی در اطراف ما: از شبکههای اجتماعی تا بازیها
بیایید نگاهی به محیط اطرافمان بیندازیم. شما هر روز با رسانههای تعاملی مختلفی سروکار دارید، شاید بدون آنکه به صورت عمیق به آن فکر کرده باشید.
• شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام یا روبیکا: اینها نمونهای کامل از رسانههای تعاملی هستند. شما محتوا میبینید، لایک میکنید، کامنت میگذارید، استوری(Story) خودتان را منتشر میکنید و حتی روی استوری دوستانتان واکنش نشان میدهید. اینجا همه هم مخاطبند و هم تولیدکننده.
• سایتهای خبری آنلاین: بسیاری از سایتهای خبری در پایان هر خبر، بخش نظرات دارند. گاهی حتی خبرنگاران به کامنتهای کاربران پاسخ میدهند. بعضی سایتها از مخاطبان خود میخواهند عکسها یا اخبار محلی خود را ارسال کنند.
• بازیهای ویدئویی آنلاین: یک بازی مانند فورتنایت(Fortnite) فقط یک رسانه برای سرگرمی نیست؛ یک فضای اجتماعی تعاملی است. بازیکنان با هم همکاری یا رقابت میکنند، چت صوتی دارند و حتی در ساخت مدلهای جدید بازی مشارکت داده میشوند.
• پلتفرمهای ویدئویی مانند آپارات یا نماوا: شما میتوانید ویدئوها را امتیاز بدهید، در بخش نظرات دربارهٔ آنها بحث کنید، آنها را در دیگر شبکهها به اشتراک بگذارید و حتی کانال خودتان را داشته باشید.
میزان تعامل را میتوان به صورت نمادین اینگونه نشان داد:
$E = f(P, T, C)$
در اینجا $E$ همان تعامل3 است. $P$ نشاندهندهٔ امکانات فنی رسانه (مثل دکمهٔ لایک، بخش کامنت)، $T$ نشاندهندهٔ زمانی است که مخاطب میگذارد و $C$ نشاندهندهٔ محتوایی است که مخاطب تولید میکند. هرچه این سه مؤلفه بزرگتر باشند، سطح تعامل بالاتر میرود.
چرا رسانهها دنبال تعامل بیشتر با مخاطب هستند؟
دلایل اقتصادی و اجتماعی مهمی پشت این موضوع وجود دارد. افزایش تعامل مخاطب مانند یک موتور محرکه برای رسانه عمل میکند.
۱. ماندگاری بیشتر: وقتی شما در یک اپلیکیشن کامنت میگذارید یا در نظرسنجی شرکت میکنید، زمان بیشتری را در آن میگذرانید. برای رسانه، زمان شما برابر است با ارزش بیشتر.
۲. وفاداری و حس تعلق: اگر نظرات شما در یک سایت خوانده شود و حتی پاسخ بگیرد، احساس میکنید صدایتان شنیده میشود. این حس، شما را به یک مخاطب وفادار تبدیل میکند که همیشه سراغ همان رسانه میروید.
۳. تبلیغات مؤثرتر: رسانهها میتوانند بر اساس تعاملات شما (مثلاً لایکهایتان) علایقتان را بفهمند و تبلیغات مرتبطتری نشان دهند. این کار بازدهی تبلیغات را بسیار بالا میبرد.
۴. تولید محتوای رایگان و ایدهیابی: کامنتها و محتوای تولیدشده توسط کاربران، خودش یک گنجینه از ایدهها و نقدهاست. رسانهها از این گنجینه برای بهتر کردن برنامهها یا پیدا کردن سوژههای جدید استفاده میکنند.
ما چگونه میتوانیم مشارکتکنندگان آگاهتری باشیم؟
مشارکت فقط کلیک کردن است، اما چگونگی این مشارکت مهم است. ما میتوانیم نقش خود را از یک مشارکتکنندهٔ معمولی به یک مشارکتکنندهٔ مسئول و مؤثر ارتقا دهیم.
مثال عملی: فرض کنید ویدئویی دربارهٔ آلودگی هوای شهرتان در آپارات میبینید. به جای نوشتن کامنتی مثل «باید کاری کرد»، میتوانید:
۱. یک پیشنهاد عملی بدهید: «ایده: میتوانیم در مدرسه کمپین استفاده از دوچرخه راه بیندازیم.»
۲. یک منبع معتبر اضافه کنید: «در سایت سازمان محیط زیست، آمار جالبی در این باره منتشر شده.»
۳. سؤال دقیق بپرسید: «آیا فیلترهای جدید کارخانهی ایکس واقعاً مؤثر بودهاند؟»
با این کار، شما تعامل را از یک واکنش احساسی به یک گفتگوی سازنده تبدیل کردهاید که ممکن است برای سازندهٔ محتوا و دیگر بینندگان مفید واقع شود.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. گاهی اوقات، طراحی رسانه برای جلب تعامل، ممکن است جنبههای منفی داشته باشد. مثلاً برخی خبرگزاریها فقط تیترهای جنجالی میزنند تا کلیک و کامنت بیشتر بگیرند، حتی اگر محتوای خبر چندان مهم نباشد. این میتواند منجر به انتشار شایعات یا ایجاد تنشهای بیاساس شود.
انفعال مخاطب یعنی فقط دریافت کردن اطلاعات بدون هیچ گونه پرسش، نقد یا مشارکتی. مثل کسی که ساعتها ویدئوهای مختلف را پشت سر هم تماشا میکند بدون اینکه حتی یک لایک بزند یا در مورد آن فکر کند. این حالت باعث میشود مخاطب نتواند اطلاعات دریافتی را پردازش کند و به راحتی تحت تأثیر هر پیامی قرار بگیرد. یک مخاطب فعال، مانند یک آشپز است که مواد اولیه را میگیرد و غذایی جدید میپزد، اما یک مخاطب منفعل، فقط یک مصرفکنندهٔ آماده است.
بله، این یک نگرانی مهم است. هر بار که شما با یک محتوا تعامل میکنید (لایک، اشتراکگذاری، مدت زمان تماشا)، دادهای از خود به جا میگذارید. این دادهها جمعآوری و تحلیل میشوند تا الگوی رفتار شما مشخص شود. بنابراین مهم است که هنگام مشارکت، به تنظیمات حریم خصوصی پلتفرمها توجه کنید و از انتشار اطلاعات شخصی در بخش عمومی کامنتها خودداری نمایید.
پاورقی
۱. تعامل رسانهای (Media Interaction): به قابلیتها و فرآیندهایی گفته میشود که به مخاطب امکان میدهند با محتوای رسانه ارتباطی دوطرفه برقرار کند، بر آن اثر بگذارد یا محتوای جدیدی خلق نماید.
۲. دو به دو (Duet): یک قابلیت در برنامههایی مانند تیکتاک و اینستاگرام ریلز که به کاربر اجازه میدهد ویدئوی خود را در کنار ویدئوی کاربر دیگری قرار دهد و یک محتوای جدید و ترکیبی ایجاد کند.
۳. تعامل (Engagement): درجهای از ارتباط و درگیری مخاطب با یک محتوای رسانهای که فراتر از صرف مشاهده است و شامل واکنشهای احساسی، فکری یا رفتاری میشود.
