تکرار رسانهای: چگونه تلویزیون و فضای مجازی ذهن ما را قالب میزنند؟
تکرار رسانهای از نگاه نزدیک
تکرار رسانهای چیست و چگونه عمل میکند؟
فرض کنید یک آگهی تبلیغاتی برای یک نوشیدنی انرژیزا را هر روز، بین برنامههای ورزشی تلویزیون میبینید. در این آگهی همیشه یک ورزشکار جوان و بسیار موفق در حال پیروزی است. پس از دیدن مکرر این تصویر، ذهن شما بهطور ناخودآگاه شروع به ایجاد یک ارتباط قوی میکند: "نوشیدنی انرژیزا = موفقیت ورزشی". این، همان ماهیت تکرار رسانهای است.
مغز انسان برای صرفهجویی در انرژی، عادت به ایجاد الگوها و مسیرهای سریع فکری دارد. وقتی یک پیام یا تصویر بارها و بارها تکرار شود، این مسیرهای عصبی تقویت میشوند و به باوری تبدیل میگردند که به راحتی به چالش کشیده نمیشوند. رسانهها با درک این ویژگی، از تکرار برای ساختن یا تقویت کلیشهها استفاده میکنند. کلیشه، یک تصویر ذهنی سادهشده، اغراقآمیز و ثابت درباره یک گروه، شغل یا مفهوم است.
انواع کلیشههای ساختهشده توسط تکرار رسانهای
تکرار رسانهای میتواند کلیشهها را در حوزههای مختلف ایجاد کند. درک این دستهبندی به ما کمک میکند تا راحتتر آنها را در محیط اطرافمان شناسایی کنیم.
| نوع کلیشه | مثال متداول در رسانهها | پیام ضمنی تکرارشونده | برچسب تأثیر |
|---|---|---|---|
| جنسیتی | زن همیشه در حال آشپزی در تبلیغات مواد شوینده؛ مرد همیشه رانندهٔ ماهر در تبلیغات خودرو. | کارهای خانه مختص زنان است. رانندگی و فناوری حوزه مردان است. | هشدار |
| شغلی | دانشمند در فیلمها فردی عینکی، گوشهگیر و غیراجتماعی است. | افراد باهوش از زندگی عادی و ارتباطات اجتماعی دورند. | هشدار |
| قومیتی و منطقهای | در برخی سریالها، فردی با لهجه خاص، همیشه نقش فردی سادهلوح را بازی میکند. | همهٔ افراد یک منطقه یا قومیت، ویژگی شخصیتی یکسانی دارند. | هشدار |
| مصرفگرایی | تبلیغات پیاپی تلفن همراه جدید با این پیام که "خوشبختی در داشتن آخرین مدل است". | هویت و ارزش فرد با کالاهای مصرفیاش تعریف میشود. | هشدار |
تکرار رسانهای در زندگی روزمره ما: از تبلیغات تا اخبار
این پدیده فقط محدود به سریالهای خارجی نیست. کافیست با دقت بیشتری به محیط اطراف خود نگاه کنید:
مثال ۱ - شبکههای اجتماعی و زیبایی: اگر در صفحات اینستاگرام مدام تصویر چهرههایی با ویژگیهای خاص (مثلاً بینی کوچک، پوست بسیار صاف) را ببینید، پس از مدتی ذهن شما شروع میکند که این ویژگیها را به عنوان "الگوی زیبایی استاندارد" ثبت کند. این تکرار میتواند بر تصور افراد از بدن خودشان تأثیر منفی بگذارد.
مثال ۲ - اخبار و احساس ناامنی: پخش مکرر اخبار مربوط به سرقت یا درگیری در یک منطقه خاص (حتی اگر آمار واقعی چندان بالا نباشد) میتواند این کلیشه را در ذهن بینندگان ایجاد کند که "آن منطقه همیشه ناامن است". این موضوع میتواند بر تصمیمگیریهای سادهای مانند رفتن به آن محل برای خرید نیز اثر بگذارد.
مثال ۳ - بازیهای ویدیویی و نقشها: در بسیاری از بازیهای قدیمی، نقش قهرمان اصلی اغلب به مردان سفیدپوست و نقش منجی یا نیازمند کمک به زنان داده میشد. تکرار این الگو در بازیها میتواند کلیشههای جنسیتی و نژادی را در ذهن بازیکنان جوان نهادینه کند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1تکرار رسانهای (Media Repetition): بازنمایی مداوم و مکرر یک تصویر، الگو یا مفهوم در محتوای رسانهای که به تدریج به عنوان یک حقیقت یا هنجار در ذهن مخاطب تثبیت میشود.
2کلیشهسازی (Stereotyping): فرآیند نسبت دادن صفات، ویژگیها یا نقشهای سادهشده و ثابت به همه اعضای یک گروه خاص (بر اساس جنسیت، نژاد، شغل و...).
3بازنمایی (Representation): روشی که رسانهها از طریق تصاویر، صداها، کلمات و نمادها، افراد، گروهها، رویدادها یا ایدهها را به مخاطب نشان میدهند.
4رسانههای جمعی (Mass Media): وسایل ارتباطی که پیام خود را به صورت همزمان به طیف وسیعی از مخاطبان میرسانند؛ مانند تلویزیون، رادیو، روزنامه، سینما و پلتفرمهای اصلی اینترنتی.
5ادراک (Perception): فرآیند دریافت، سازماندهی و تفسیر اطلاعات حسی از محیط توسط مغز. آنچه ما "واقعیت" مینامیم، در واقع نتیجه ادراک ماست که تحت تأثیر عواملی مانند تجربیات گذشته و پیامهای رسانهای قرار دارد.
