عناصر ارتباط: راز فهمیده شدن حرفهایتان
پنج قطعهٔ اصلی پازل ارتباط
تصور کنید میخواهید با دوست خود قرار ملاقات بگذارید. این کار ساده، در واقع یک سیستم کامل ارتباطی است. برای درک بهتر، هر جزء را جداگانه و با مثال بررسی میکنیم.
| عنصر | تعریف ساده | مثال ملموس |
|---|---|---|
| ۱. فرستنده | منبع یا آغازگر پیام. کسی که قصد انتقال یک فکر، ایده یا احساس را دارد. | شما که به دوستتان پیامک میزنید. معلمی که درس میدهد. یک شرکت تبلیغاتی. |
| ۲. پیام | محتوا، ایده یا اطلاعاتی که فرستنده قصد انتقال آن را دارد. میتواند کلامی، نوشتاری یا غیرکلامی باشد. | متن پیامک شما: "فردا ساعت ۴ در پارک ملت". مطلبی که معلم روی تخته مینویسد. |
| ۳. رسانه | کانال یا وسیلهای که پیام از طریق آن منتقل میشود. | تلفن همراه (برای پیامک)، هوا (برای صدای صحبت کردن)، تخته سیاه، اینستاگرام، رادیو. |
| ۴. گیرنده | فرد یا افرادی که پیام برای آنها فرستاده میشود و باید آن را تفسیر کنند. | دوست شما که پیامک را میخواند. دانشآموزان در کلاس. بینندگان یک آگهی تلویزیونی. |
| ۵. فرهنگ | بافت و زمینهای که ارتباط در آن رخ میدهد. شامل عرفها، ارزشها، زبان و نمادهای مشترک یک گروه است. | معنای تکان دادن سر در فرهنگ ما (بله) در مقایسه با برخی فرهنگها (خیر). استفاده از اصطلاحات خاص بین دوستان. |
نقش هر عنصر در ایجاد سوءتفاهم یا تفاهم
اگر هر یک از این پنج عنصر به درستی عمل نکنند، ارتباط دچار مشکل میشود. بیایید یک موقعیت را از دو زاویه بررسی کنیم:
سناریوی تفاهم: شما (فرستنده) به مادرتان (گیرنده) میگویید: "امتحانم خوب بود" (پیام) با لبخند و تن صدای شاد (بخشی از پیام غیرکلامی). رسانه، هوای اتاق و امواج صوتی است. چون در فرهنگ خانواده شما، این جمله و حالت چهره نشانهٔ رضایت است، مادرتان میفهمد که شما خوشحال هستید.
سناریوی سوءتفاهم: همان جمله ("امتحانم خوب بود") را با چهرهای بیحوصله و با صدای آهسته بگویید. حالا پیام متفاوت به نظر میرسد. مادرتان ممکن است فکر کند شما ناراحت هستید یا دارید شکایت میکنید. اینجا، پیام غیرکلامی (حالت چهره و صدا) با پیام کلامی هماهنگ نبود و گیرنده را سردرگم کرد.
حتی رسانه هم میتواند مشکل ساز شود. فرستادن یک پیام متنی مهم مثل "دوستت دارم" (پیام) از طریق پیامک (رسانه)، ممکن است برای گیرندهای که انتظار شنیدن آن را به صورت حضوری دارد، سرد به نظر برسد. انتخاب نادرست رسانه، بر تفسیر پیام تأثیر میگذارد.
کاربرد عملی: تحلیل یک آگهی تلویزیونی
بیایید این پنج عنصر را روی چیزی که همه دیدهاید، یعنی یک تبلیغ تلویزیونی، آزمایش کنیم. این کار به شما کمک میکند به جای یک بینندهٔ منفعل، یک تحلیلگر هوشیار باشید.
یک تبلیغ نوشابه را در نظر بگیرید:
- فرستنده: شرکت تولیدکنندهٔ نوشابه.
- پیام: پیام اصلی ممکن است "نوشیدن این نوشابه برابر است با شادی، جوانی و مهمانی با دوستان" باشد. این پیام نه تنها با کلمات، بلکه با تصاویر (افراد خندان)، موسیقی شاد و رنگهای روشن منتقل میشود.
- رسانه: تلویزیون (و گاهی همراه آن، شبکههای اجتماعی).
- گیرنده: شما و میلیونها بینندهٔ دیگر، به ویژه جوانان.
- فرهنگ: تبلیغ بر اساس ارزشهای فرهنگی جامعه هدف ساخته میشود. مثلاً در فرهنگی که دورهمی و مهمانی ارزشمند است، بر آن تأکید میکند. همچنین، استفاده از چهرههای محبوب (سلبریتیها) که در آن فرهنگ شناخته شدهاند، به درک بهتر پیام کمک میکند.
وقتی بدانید شرکت (فرستنده) چطور از طریق انتخاب رسانه (تلویزیون در ساعت پربیننده) و ساختن پیام خاص (ارتباط نوشابه با شادی) برای تحت تأثیر قرار دادن گیرنده (شما) در یک بافت فرهنگی مشخص عمل میکند، هوشمندانهتر با تبلیغات روبهرو میشوید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. در مدل پایه، انتقال پیام از فرستنده به گیرنده، خود ارتباط است. اما برای اطمینان از اینکه پیام به درستی فهمیده شده، اغلب نیاز به بازخورد داریم. بازخورد پاسخ یا عکسالعملی است که گیرنده نشان میدهد و به فرستنده میفهماند پیام دریافت و چگونه تفسیر شده است. در مثال پیامک، "بله، حتماً میآیم" یک بازخورد واضح است. اما حتی خواندن پیام بدون پاسخ (که در بعضی اپلیکیشنها با عبارت «خوانده شده» نشان داده میشود) نیز یک نوع بازخورد غیرکلامی محسوب میشود.
پاسخ:نادیده گرفتن عنصر "فرهنگ" و "پیام غیرکلامی". گاهی فکر میکنیم فقط کلمات مهم هستند. اما:
- فرهنگ گروهی: شوخیای که در گروه دوستان صمیمی (یک فرهنگ کوچک) قابل درک و خندهدار است، ممکن است برای فرد تازهواردی که به آن عرف و اصطلاحات آشنا نیست (در فرهنگ دیگری قرار دارد) توهینآمیز یا عجیب به نظر برسد.
- پیام غیرکلامی: گفتن "اشکالی نداره" در حالی که چهرهای گرفته و ناراحت دارید، یک پیام ضدونقیض به گیرنده میفرستد و او را گیج میکند. هماهنگی بین حرف و حالت بدن بسیار مهم است.
پاسخ: بله، اگرچه در فهرست پنج عنصر اصلی به صورت جداگانه نیامده، اما یک مفهوم بسیار مهم است. سروصدا6 به هر چیزی که در فرآیند ارتباط اختلال ایجاد کند، گفته میشود. سروصدا فقط صداهای مزاحم فیزیکی نیست. میتواند خطای تایپی در یک متن، زبان پیچیده و نامفهوم، پیشداوری گیرنده نسبت به فرستنده، یا حتی حالت روحی بد گیرنده (مثلاً خستگی) باشد. سروصدا میتواند روی رمزگذاری پیام توسط فرستنده، خود رسانه، یا رمزگشایی توسط گیرنده اثر بگذارد و مانع از ارتباط مؤثر شود.
پاورقی
1فرستنده (Sender): شخص یا نهادی که پیام ارتباطی را تولید و ارسال میکند.
2پیام (Message): مجموعهای از نمادهای کلامی یا غیرکلامی که حاوی اطلاعات، نظر یا احساس فرستنده است.
3رسانه (Channel/Medium): وسیله یا مسیری که پیام از طریق آن از فرستنده به گیرنده منتقل میشود.
4گیرنده (Receiver): شخص یا گروهی که پیام به مقصد آنها ارسال شده و وظیفه تفسیر و درک آن را بر عهده دارند.
5فرهنگ (Culture): مجموعهای از باورها، ارزشها، هنجارها و نمادهای مشترک در یک جامعه که بر تولید و درک پیامها تأثیر اساسی میگذارد.
6سروصدا (Noise): هر گونه عامل داخلی یا خارجی که در وضوح پیام اختلال ایجاد کرده و از دقت انتقال یا دریافت آن میکاهد.
