چشمه نور: هر جسمی که از خود نور تولید می‌کند.

چشمه نور: راز روشنایی جهان

چشمه نور چیست؟ یک تعریف ساده

برای دیدن اجسام اطراف‌مان، به نور نیاز داریم. اما این نور از کجا می‌آید؟ هر جسمی که از خود نور تولید و به محیط اطراف بتاباند، یک «چشمه نور» نامیده می‌شود. به زبان ساده، اگر جسمی خودش بدرخشد، یک چشمه نور است. مثل خورشید، یک شمع روشن یا یک لامپ.

یک آزمایش ساده: یک اتاق کاملاً تاریک را تصور کنید. در این اتاق شما می‌توانید صفحه موبایل روشن یا یک چراغ قوه را ببینید، زیرا این وسایل خودشان نور تولید می‌کنند. اما یک کتاب، صندلی یا توپ فوتبال را تا زمانی که نور چراغ قوه به آن‌ها نتابد، نمی‌بینید. این نشان می‌دهد که کتاب یا صندلی چشمه نور نیستند؛ آن‌ها فقط نور تولیدشده توسط منبع دیگری (مثل چراغ قوه) را بازتاب می‌دهند تا دیده شوند.

انواع چشمه نور: از خورشید تا لامپ

چشمه‌های نور را می‌توان به روش‌های مختلفی دسته‌بندی کرد. یکی از مهم‌ترین تقسیم‌بندی‌ها، بر اساس منشأ ایجاد نور است.

چشمه نقطه‌ای در مقابل چشمه گسترده

یک روش دیگر برای طبقه‌بندی چشمه‌های نور، توجه به اندازه و نحوهٔ انتشار نور آن‌هاست. این تقسیم‌بندی در علم نورشناسی بسیار کاربرد دارد.

به چشمه‌نوری گفته می‌شود که ابعاد آن در مقایسه با فاصله‌اش از ما بسیار کوچک باشد، طوری که بتوان آن را یک «نقطه» در نظر گرفت. نور از این نقطه به همه جهت‌ها پخش می‌شود. یک آزمایش ساده برای درک این مفهوم:

یک مقوای تیره بردارید و روی آن یک سوزن بزنید تا یک سوراخ ریز ایجاد شود. این مقوا را در مقابل یک لامپ روشن قرار دهید. نور لامپ فقط از آن سوراخ ریز خارج می‌شود و دقیقاً مانند یک چشمه نور نقطه‌ای کوچک عمل می‌کند.

مثال‌های دیگر: ستاره‌ها در آسمان شب، یک چراغ قوهٔ روشن از فاصلهٔ خیلی دور، نور یک فانوس دریایی از وسط دریا.

به چشمه‌نوری گفته می‌شود که ابعاد قابل توجهی داشته باشد و نتوان آن را یک نقطهٔ کوچک فرض کرد. در واقع هر چشمه گسترده را می‌توان مجموعه‌ای از تعداد زیادی چشمه نقطه‌ای فرض کرد.

مثال‌های آشنا: خود خورشید (با اینکه خیلی دور است، اما به دلیل اندازهٔ بسیار بزرگش، یک چشمه گسترده محسوب می‌شود)، یک لامپ روشن در بالای سر شما در اتاق، یک شمع که از نزدیک به آن نگاه می‌کنید.

نکته جالب: یک چشمه نور می‌تواند بسته به فاصله، هم نقطه‌ای و هم گسترده به نظر برسد! یک لامپ خیابان وقتی دقیقاً زیر آن ایستاده‌اید، یک چشمه گسترده است. اما اگر از فاصلهٔ چندصد متری به همان لامپ نگاه کنید، به شکل یک نقطهٔ روشن کوچک دیده می‌شود و تبدیل به یک چشمه نقطه‌ای می‌شود.

بازی با نور و سایه: یک کاربرد عملی

شناخت انواع چشمه نور فقط یک مطلب تئوری نیست. شما هر روز نتایج آن را می‌بینید؛ مثلاً در سایه‌ها. شکل و اندازهٔ سایه‌ای که یک جسم می‌اندازد، مستقیماً به نوع چشمه نوری که به آن می‌تابد بستگی دارد.

• چشمه نقطه‌ای (مثل یک چراغ قوه در یک اتاق تاریک): لبه‌های سایه کاملاً مشخص و تیز خواهد بود. چون نور فقط از یک مسیر باریک می‌آید.
• چشمه گسترده (مثل یک لامپ بزرگ سقفی): لبه‌های سایه محو و نرم است. بخشی از سایه کاملاً تاریک است (سایهٔ کامل) و بخشی دیگر نیمه‌تاریک (نیم‌سایه).

شما می‌توانید با یک توپ و دو منبع نور (یک چراغ قوه به عنوان چشمه نقطه‌ای و یک لامپ مطالعه به عنوان چشمه گسترده) این تفاوت را به راحتی آزمایش کنید.

این موضوع در طراحی روشنایی خیابان‌ها، سالن‌های نمایش و حتی استادیوم‌های ورزشی اهمیت زیادی دارد. طراحان با انتخاب نوع و جایگاه چراغ‌ها (چشمه‌های نور مصنوعی)، سایه‌های نامطلوب را کاهش می‌دهند و محیط را به خوبی روشن می‌کنند.

سوالات پرتکرار درباره چشمه نور

پاورقی

۱. چشمه نور (Light Source): هر جسم یا دستگاهی که نور مرئی (یا نامرئی) تولید و منتشر کند.
۲. LED: مخفف Light Emitting Diode (دیود نورافشان). نوعی منبع نور مصنوعی مدرن و کم‌مصرف.
۳. بازتاب (Reflection): برگشت نور از سطح یک جسم. این پدیده عامل دیدن اجسامی است که خود نور تولید نمی‌کنند.