سنگ آذرین درونی و بیرونی: سنگ‌های آذرینی که به ترتیب در داخل زمین یا روی سطح زمین سرد می‌شوند.

سنگ‌های آذرین: از دل زمین تا سطح آن

بافت سنگ: آینه‌ای از محل و سرعت سرد شدن

همه ما در آشپزخانه دیده‌ایم که اگر شربت یا مربا را به آرامی بجوشانیم و بگذاریم سرد شود، کریستال‌های شکر درشت و درپوش ظرف شکل می‌گیرند. اما اگر همان شربت را ناگهان در فریزر بگذاریم، یک توده صاف و یکنواخت منجمد می‌شود. دقیقاً فرآیند مشابهی برای تشکیل سنگ‌های آذرین رخ می‌دهد. سرعت سرد شدن ماگما، مهم‌ترین عامل تعیین کننده اندازه بلورها یا همان بافت سنگ است .

بنابراین، سنگ‌های آذرین درونی که در دما و فشار بالا و به آهستگی درون زمین سرد می‌شوند، فرصت کافی برای رشد بلورهای درشت دارند. شما می‌توانید دانه‌های رنگی کانی‌های مختلف مانند کوارتز، فلدسپات و میکا را در یک قطعه گرانیت به راحتی با چشم تشخیص دهید. اما سنگ‌های آذرین بیرونی، چون به صورت گدازه³ بر روی سطح زمین جاری می‌شوند و با آب یا هوای سرد تماس پیدا می‌کنند، به سرعت جامد می‌شوند و محصول نهایی اغلب سنگی با دانه‌های بسیار ریز است که گاهی اوقات به صورت اسفنجی (مثل پوکه معدنی) یا شیشه‌ای (مثل ابسیدین) در می‌آید .

نقشه راه تشخیص: مقایسه ویژگی‌های کلیدی

برای اینکه بتوانید به راحتی این دو گروه اصلی را از هم تشخیص دهید، کافی است به چند ویژگی کلیدی توجه کنید. این ویژگی‌ها مستقیماً از تفاوت در محل تشکیل آن‌ها ناشی می‌شود.

همانطور که در جدول مشخص است، تفاوت اصلی و تشخیصی‌ترین ویژگی، اندازه بلورها است که نتیجه مستقیم تفاوت در سرعت سرد شدن است .

از کوه‌ها تا خانه‌ها: کاربرد سنگ‌های آذرین در زندگی

شاید جالب باشد بدانید که این سنگ‌ها فقط موضوعی برای خواندن در کتاب علوم نیستند، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از محیط زندگی ما هستند. تفاوت در بافت و استحکام آن‌ها، کاربردهای کاملاً متفاوتی را ایجاد کرده است.

سنگ‌های آذرین درونی مانند گرانیت، به دلیل دارا بودن بلورهای درشت و سخت، مقاومت بسیار بالایی در برابر سایش، فشار و شرایط جوی دارند. از طرفی، قابلیت صیقل پذیری عالی و وجود رنگ‌های زیبا و متنوع (صورتی، خاکستری، قرمز) باعث شده تا یکی از پرکاربردترین سنگ‌های ساختمانی باشند. شما می‌توانید آن‌ها را در سنگ کف و نمای بسیاری از ساختمان‌های مدرن، رویه کابینت آشپزخانه، سنگ مقبرهها و حتی در سنگ‌های خردشده برای زیرسازی جاده‌ها ببینید .

سنگ‌های آذرین بیرونی نیز به نوبه خود کاربردهای منحصر به فردی دارند. بازالت سخت و متراکم در پروژه‌های راه‌سازی و به عنوان سنگدانه در بتن‌ریزی استفاده می‌شود. اما گونه‌های خاصی مانند پوکه معدنی که به دلیل سرد شدن سریع گدازه‌های حاوی گاز، ساختاری متخلخل و اسفنجی دارد، وزن بسیار کمی دارد. از این سنگ به عنوان عایق حرارتی و صوتی در ساختمان‌ها، در صنایع سایشی (مثل لایه بردار پوست) و حتی در کشاورزی برای سبک‌سازی خاک گلدان‌ها استفاده می‌شود .

سوالات پرتکرار و اشتباهات رایج

پاورقی

¹ماگما (Magma): ماده سیلیکاتی داغ، مذاب و متحرک درون زمین که از سرد شدن و بلوریشدن آن سنگ آذرین تشکیل می‌شود. هنگامی که ماگما به سطح زمین برسد، گدازه (Lava) نامیده می‌شود .

²بافت (Texture): در سنگ‌شناسی، به اندازه، شکل و نحوه قرارگیری دانه‌ها یا بلورهای تشکیل‌دهنده یک سنگ گفته می‌شود .

³گدازه (Lava): ماگمایی که از دهانه آتشفشان خارج شده و بر روی سطح زمین جریان می‌یابد.

⁴بافت فنریتیک (Phaneritic Texture): بافتی در سنگ‌های آذرین که در آن بلورهای تشکیل‌دهنده آن قدر درشت هستند که با چشم غیرمسلح به راحتی دیده می‌شوند. مشخصه سنگ‌های آذرین درونی است .

⁵بافت آفانیتیک (Aphanitic Texture): بافتی در سنگ‌های آذرین که در آن بلورها آن قدر ریز هستند که با چشم غیرمسلح قابل تشخیص نیستند. مشخصه سنگ‌های آذرین بیرونی است .