مثلث آتش: سه شرط ساده برای روشن شدن آتش
سه ضلع اصلی مثلث آتش
برای درک آتش، کافی است یک مثلث را تصور کنید. اگر هر ضلع این مثلث کامل نباشد، شکل کامل نمیشود. آتش نیز دقیقاً همینطور است و بدون حضور همزمان سه عامل اصلی، به وجود نمیآید یا خاموش میشود.
| ضلع مثلث | نقش | مثالهای ملموس |
|---|---|---|
| ماده سوختنی1 | همان چیزی است که میسوزد و غذا2ی آتش است. | چوب، کاغذ، پارچه، گاز شهری، بنزین. |
| گرما | انرژی لازم برای شروع سوختن را فراهم میکند. ماده سوختنی را به نقطه اشتعال3 میرساند. | شعله کبریت، جرقه، اصطکاک، سیم داغ برق، نور متمرکز خورشید. |
| اکسیژن4 | همان عاملی است که باعث میشود سوختن اتفاق بیفتد و ادامه یابد. حدود 21 درصد هوا را تشکیل میدهد. | هوای اطراف ما. وقتی شمع زیر لیوان خاموش میشود، به دلیل تمام شدن اکسیژن است. |
وقتی شما یک شمع روشن میکنید، تمام این سه عامل در کنار هم هستند: موم (سوخت)، حرارت کبریت (گرما) و هوای اطراف (اکسیژن). اگر لیوانی را روی شمع بگذارید، بعد از چند لحظه شمع خاموش میشود. چرا؟ چون لیوان مانع رسیدن اکسیژن تازه به شمع میشود و یکی از اضلاع مثلث حذف میگردد.
چگونه با استفاده از مثلث آتش، آتش را خاموش کنیم؟
خاموش کردن آتش، یک بازی "حذف کردن" است. کافی است یکی از اضلاع مثلث آتش را حذف کنیم. هر روش خاموشکردن آتش بر پایه یکی از این سه کار است.
| عامل حذفشده | روش خاموشکردن | مثال عملی |
|---|---|---|
| حذف گرما (سرد کردن) | پایین آوردن دمای ماده سوختنی به زیر نقطه اشتعال. | پاشیدن آب روی آتش چوب یا پارچه. آب گرمای آتش را جذب میکند. |
| حذف اکسیژن (خفه کردن) | جلوگیری از رسیدن اکسیژن به آتش. | انداختن پتو یا پتوی ضدحریق روی آتش، استفاده از کپسول آتشنشانی CO26. ریختن شن روی آتش حین چادرزدن. |
| حذف ماده سوختنی (جدا کردن) | جدا کردن مواد قابل اشتعال از منطقه آتش. | در جنگل، ایجاد یک خط آتشبر (حفر علفزدایی یا پاککردن گیاهان) تا آتش نتواند پیشروی کند. |
اما همیشه استفاده از آب جواب نمیدهد! برای مثال، اگر روغن روی گاز آتش گرفته باشد، پاشیدن آب کار را بدتر میکند. چون روغن از آب سبکتر است و روی آب شناور میشود و با پخش شدن، آتش را بزرگتر میکند. در این حالت بهترین کار خفه کردن آتش است: درپوش مناسب را روی قابلمه بگذارید یا از پتوی خیس استفاده کنید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1ماده سوختنی (Fuel): به هر مادهای که بتواند بسوزد و انرژی آزاد کند گفته میشود.
2غذا (Fuel): در اینجا به معنای منبع انرژی است.
3نقطه اشتعال (Ignition Point/Flash Point): پایینترین دمایی که در آن یک ماده به اندازه کافی بخار تولید میکند تا با هوا مخلوطی قابل اشتعال تشکیل دهد و با یک منبع احتراق، شعلهور شود.
4اکسیژن (Oxygen): یک گاز حیاتی که حدود 21 درصد هوای اطراف ما را تشکیل میدهد و برای واکنش سوختن ضروری است.
5واکنش شیمیایی گرماده (Exothermic Chemical Reaction): واکنشی که در جریان آن انرژی به صورت گرما آزاد میشود.
6CO2: فرمول شیمیایی دیاکسید کربن. این گاز سنگینتر از هوا است و با پوشاندن آتش، اکسیژن را از آن دور میکند.
