ماهواره چیست؟
ماهواره؛ مسافر کوچک فضا
یک ماهواره، در سادهترین تعریف، یک وسیلهٔ ساخت بشر است که به دور یک جرم بزرگتر مانند زمین میچرخد. فکر کنید شما یک توپ را به یک نخ ببندید و آن را بالای سرتان بچرخانید. دست شما مانند زمین است، نخ مانند نیروی گرانش است و توپ مانند یک ماهواره است که به دور شما میچرخد. ماهوارهها میتوانند به اندازهٔ یک توپ فوتبال یا به بزرگی یک اتوبوس باشند!
اولین ماهواره جهان، اسپوتنیک-۱4، توسط اتحاد جماهیر شوروی در سال 1957 به فضا فرستاده شد. این اتفاق، آغاز عصر فضا بود. از آن زمان تاکنون، هزاران ماهواره به فضا پرتاب شدهاند که هر کدام وظیفهٔ خاصی دارند.
ماهواره چگونه در آسمان میماند؟
شاید برایتان سؤال باشد که چرا ماهوارهها روی زمین سقوط نمیکنند؟ پاسخ در دو نیروی مهم نهفته است:
برای درک بهتر، تصور کنید شما یک سنگ را به صورت افقی پرتاب میکنید. سنگ پس از طی مسیری کوتاه، به زمین میافتد. اما اگر بتوانید آن را با سرعت بسیار بسیار زیادی پرتاب کنید، مسیر خمیدهٔ سنگ با انحنای زمین هماهنگ میشود و سنگ دائماً به دور زمین میچرخد. این دقیقاً همان اصل پایهٔ حرکت ماهوارهها است.
انواع مختلف ماهوارهها و کار آنها
همهٔ ماهوارهها شبیه هم نیستند. آنها بسته به مأموریتی که دارند، در شکلها، اندازهها و مدارهای مختلفی قرار میگیرند. جدول زیر برخی از مهمترین انواع ماهوارهها را نشان میدهد:
| نوع ماهواره | کار اصلی | مثال کاربردی |
|---|---|---|
| ماهوارههای مخابراتی | انتقال سیگنالهای رادیویی و تلویزیونی | پخش برنامههای شبکههای تلویزیونی ماهوارهای |
| ماهوارههای سنجش از دور | عکسبرداری و جمعآوری اطلاعات از زمین | پیشبینی هوا، نقشهبرداری از جنگلها |
| ماهوارههای موقعیتیاب | تعیین موقعیت دقیق روی زمین | راهنمایی و رانندگی با اپلیکیشنهایی مانند نشان |
| ماهوارههای هواشناسی | بررسی ابرها و الگوهای آب و هوایی | اخبار هواشناسی که در تلویزیون میبینید |
| تلسکوپهای فضایی | رصد ستارگان و کهکشانهای دوردست | تلسکوپ هابل که عکسهای زیبا از فضا میگیرد |
ماهوارهها در زندگی روزمره ما
شاید فکر کنید ماهوارهها فقط مربوط به دانشمندان و فضانوردان هستند، اما آنها هر روز و به طور مستقیم با زندگی شما در ارتباطند. وقتی پدر یا مادرتان با تلفن همراه مسیریابی میکنند، از ماهوارههای موقعیتیاب جهانی (GPS5) استفاده میکنند. این سیستم از حداقل 24 ماهواره تشکیل شده است که دائماً موقعیت خود را به زمین مخابره میکنند. گوشی شما با دریافت سیگنال از چندین ماهواره، مکان دقیق شما را محاسبه میکند.
مثال دیگر، پیشبینی هوا است. هواشناسان چگونه از روز قبل میدانند فردا بارانی است یا آفتابی؟ آنها تصاویر و اطلاعاتی را که ماهوارههای هواشناسی از ابرها، دما و بادها میفرستند، تحلیل میکنند. حتی وقتی یک مسابقهٔ فوتبال مهم را به صورت زنده از تلویزیون تماشا میکنید، سیگنالهای تصویر از طریق ماهوارههای مخابراتی از استادیوم به خانهٔ شما میرسد.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
با وجود هزاران ماهواره، برخورد بسیار نادر است. دانشمندان مسیر تمام ماهوارههای بزرگ را ردیابی میکنند و اگر دو ماهواره در خطر برخورد باشند، میتوانند مسیر یکی را کمی تغییر دهند.
بله! گاهی اوقات میتوانید یک نقطهٔ نورانی را که به آرامی و بدون چشمک زدن در آسمان حرکت میکند، ببینید. این نور، بازتاب نور خورشید از بدنهٔ ماهواره است. ایستگاه فضایی بینالمللی که یک ماهوارهٔ بسیار بزرگ است، به راحتی با چشم غیرمسلح دیده میشود.
بعضی ماهوارهها را به مداری بالاتر میفرستند که "قبرستان ماهوارهها" نامیده میشود. بعضی دیگر را به سمت زمین هدایت میکنند تا در جو بسوزند و از بین بروند. این کار برای جلوگیری از تولید زبالهٔ فضایی بیشتر انجام میشود.
پاورقی
1 ماهواره (Satellite): وسیلهای که به دور یک سیاره یا جرم آسمانی میچرخد.
2 مدار (Orbit): مسیر دایرهای یا بیضیشکلی که یک ماهواره به دور زمین یا جرم دیگر طی میکند.
3 گرانش (Gravity): نیرویی که همهٔ اجسام را به سمت مرکز زمین میکشد.
4 اسپوتنیک-۱ (Sputnik 1): نام اولین ماهواره مصنوعی زمین که در ۴ اکتبر ۱۹۵۷ پرتاب شد.
5 GPS (Global Positioning System): سامانهای متشکل از ماهوارهها برای تعیین موقعیت جغرافیایی.
