جانداران تکیاختهای: دنیای شگفتانگیز در یک سلول
سلول چیست و یک سلول چگونه کار میکند؟
سلول مانند یک آجر بسیار کوچک است که تمام موجودات زنده از آن ساخته شدهاند. بعضی موجودات مانند انسانها از میلیاردها سلول تشکیل شدهاند، اما جانداران تکیاختهای فقط یک عدد از این آجرها را دارند. این سلول واحد، یک کارخانه کامل است و تمام بخشهای لازم برای زندگی را در خود جای داده است.
انواع مهم جانداران تکیاختهای
جانداران تکیاختهای در گروههای مختلفی دستهبندی میشوند. آنها شکلها، اندازهها و روشهای زندگی بسیار متنوعی دارند. در جدول زیر با برخی از معروفترین آنها آشنا میشویم.
| نام | توضیح و ویژگی | محل زندگی |
|---|---|---|
| آمیب۲ | بدن نرمی دارد و با ایجاد پاهای کاذب حرکت میکند. غذا را با احاطه کردن و بلعیدن میخورد. | برکهها، خاک مرطوب |
| پارامسی۳ | بدن مژهدار و به شکل کفش است. مژهها هم برای حرکت و هم برای هدایت غذا به سمت دهان سلولی به کار میروند. | آبهای راکد |
| یوگلنا۴ | هم مانند گیاه غذا میسازد و هم مانند جانور حرکت میکند و غذا میخورد. دارای یک دم برای شنا کردن است. | آبهای شیرین |
| کلامیدوموناس | یک جلبک تکسلولی است که با دو تاژک شنا میکند و غذاسازی (فتوسنتز) انجام میدهد. | دریاچهها، حوضچهها |
تولیدمثل در جانداران تکیاختهای
این موجودات معمولاً به روش غیرجنسی و از طریق تقسیم سلولی ساده تولیدمثل میکنند. در این روش، سلول والد پس از رشد کافی، به دو سلول کاملاً یکسان تقسیم میشود. این فرآیند را میتوان با یک فرمول ساده نشان داد:
یک سلول پس از تقسیم، به دو سلول تبدیل میشود. هر کدام از آن دو سلول نیز دوباره تقسیم شده و این روند ادامه پیدا میکند.
این نوع تولیدمثل بسیار سریع است. برای مثال، یک پارامسی در شرایط مناسب میتواند چندین بار در روز تقسیم شود و جمعیت زیادی را به وجود آورد.
اهمیت و کاربردهای جانداران تکیاختهای
این موجودات کوچک، نقشهای بسیار بزرگی در طبیعت و زندگی ما ایفا میکنند:
تغذیه موجودات دیگر: بسیاری از جانوران آبزی مانند ماهیهای کوچک، از این موجودات ریز تغذیه میکنند. آنها پایه بسیاری از زنجیرههای غذایی هستند.
پاکسازی محیط: برخی از آنها با تجزیه بقایای گیاهان و جانوران مرده، مانند یک تیم نظافت طبیعی عمل کرده و مواد مغذی را به خاک بازمیگردانند.
تولید اکسیژن: جلبکهای تکسلولی که در دریاها زندگی میکنند، مقدار بسیار زیادی از اکسیژن کره زمین را تولید میکنند.
مطالعه علمی: دانشمندان از این موجودات برای مطالعه اصول اولیه زیستشناسی سلولی استفاده میکنند زیرا مشاهده و کار با آنها نسبت به سلولهای موجودات پرسلولی سادهتر است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. تنها تعداد بسیار کمی از آنها مانند پلاسمودیوم۵ (عامل بیماری مالاریا) برای انسان یا جانوران بیماریزا هستند. اکثر آنها بیضرر یا حتی مفید میباشند.
خیر. اندازه آنها معمولاً بین ۰.۰۱ تا ۰.۵ میلیمتر است. برای دیدن آنها حتماً به میکروسکوپ نیاز داریم.
خیر. ویروسها حتی یک سلول کامل هم ندارند. آنها فقط ماده ژنتیکی و یک پوشش پروتئینی دارند و برای زنده ماندن و تکثیر باید حتماً به یک سلول زنده حمله کنند. بنابراین ویروسها در این گروه قرار نمیگیرند.
پاورقی
۱جانداران تکیاختهای: (Unicellular Organisms)
۲آمیب: (Amoeba)
۳پارامسی: (Paramecium)
۴یوگلنا: (Euglena)
۵پلاسمودیوم: (Plasmodium)
