بزرگنمایی میکروسکوپ چیست؟
میکروسکوپ و اجزای اصلی آن
میکروسکوپ مانند یک دوربین جادویی است که چیزهای خیلی کوچک را برای ما بزرگ میکند. تصور کن میخواهی یک مورچه را از نزدیک ببینی. اگر یک ذرهبین۵ بالای آن بگیرید، مورچه بزرگتر دیده میشود. میکروسکوپ هم کار مشابهی انجام میدهد، اما با قدرت بسیار بیشتر. دو بخش خیلی مهم در میکروسکوپ وجود دارد:
| نام جزء | کاربرد | مثال |
|---|---|---|
| عدسی چشمی | عدسی که چشم ما به آن نگاه میکند | مانند دوربین دوچشمی |
| عدسی شیئی | عدسی که نزدیک شیء قرار میگیرد | مانند ذرهبین |
| صفحه | محل قرارگیری شیء | مانند سینی |
| منبع نور | نور لازم برای دیدن شیء | چراغ کوچک |
بزرگنمایی چگونه کار میکند؟
وقتی از میکروسکوپ استفاده میکنی، نور از طریق عدسی شیئی عبور میکند و تصویر شیء را بزرگ میکند. سپس این تصویر بزرگشده به عدسی چشمی میرسد و دوباره بزرگتر میشود. به این ترتیب، چیزی که با چشم غیرمسلح به راحتی دیده نمیشود، کاملاً واضح و بزرگ دیده میشود. برای مثال، یک سلول۶ پوست که اندازه آن فقط 0.03 میلیمتر است، با میکروسکوپ میتواند به اندازه یک سکه دیده شود!
مقایسه بزرگنمایی در ابزارهای مختلف
همه ابزارهای بزرگکننده قدرت یکسانی ندارند. یک ذرهبین ساده ممکن است اجسام را فقط 5 برابر بزرگ کند، در حالی که میکروسکوپهای قوی میتوانند اجسام را تا 1000 برابر یا بیشتر بزرگ کنند. این جدول به تو کمک میکند قدرت این ابزارها را مقایسه کنی:
| نام ابزار | بزرگنمایی معمول | چیزی که میتوانی ببینی |
|---|---|---|
| ذرهبین | 2x تا 10x | خطوط روی دست، حشرات کوچک |
| میکروسکوپ دانشآموزی | 40x تا 400x | سلولهای پوست، باکتری۷های بزرگ |
| میکروسکوپ قوی آزمایشگاهی | 1000x یا بیشتر | ویروس۸ها، اجزای داخل سلول |
یک آزمایش ساده با میکروسکوپ
فرض کن میخواهی یک تار موی خودت را زیر میکروسکوپ نگاه کنی. اول مو را روی صفحه میکروسکوپ قرار میدهی. سپس چراغ را روشن میکنی تا نور کافی وجود داشته باشد. بعد با چرخاندن عدسی شیئی، آن را روی کمترین بزرگنمایی (مثلاً 40x) تنظیم میکنی و از عدسی چشمی نگاه میکنی. حالا میتوانی مو را ببینی! اگر بخواهی جزئیات بیشتری ببینی، میتوانی عدسی شیئی را به بزرگنمایی بیشتر (مثلاً 100x) تغییر دهی. در این بزرگنمایی ممکن است پولکهای ریز روی مو را هم ببینی که شبیه فلس ماهی هستند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، همیشه اینطور نیست. گاهی بزرگنمایی خیلی زیاد باعث میشود تصویر تار شود یا نور کافی به نمونه نرسد. برای هر شیء، یک بزرگنمایی مناسب وجود دارد که تصویر را هم بزرگ و هم واضح نشان میدهد.
این پدیده به دلیل شکست۹ نور اتفاق میافتد. وقتی نور از عدسیهای مختلف عبور میکند، سرعت آن تغییر میکند و این باعث میشود رنگهای مختلف نور به صورت جدا دیده شوند، درست مانند زمانی که نور از یک منشور۱۰ عبور میکند.
خیر، برای دیدن ذرات خیلی کوچک مثل اتم۱۱ها یا مولکول۱۲ها باید از میکروسکوپهای بسیار قویتری به نام میکروسکوپ الکترونی۱۳ استفاده کرد که با باریکههای الکترون کار میکنند، نه با نور.
پاورقی
۱ بزرگنمایی (Magnification)
۲ عدسی (Lens)
۳ عدسی چشمی (Eyepiece Lens)
۴ عدسی شیئی (Objective Lens)
۵ ذرهبین (Magnifying Glass)
۶ سلول (Cell)
۷ باکتری (Bacteria)
۸ ویروس (Virus)
۹ شکست (Refraction)
۱۰ منشور (Prism)
۱۱ اتم (Atom)
۱۲ مولکول (Molecule)
۱۳ میکروسکوپ الکترونی (Electron Microscope)
