لام و لامل در میکروسکوپ: دنیای کوچک زیر ذرهبین
لام و لامل چیستند و چه شکلی هستند؟
وقتی میخواهیم یک چیز خیلی کوچک را زیر میکروسکوپ نگاه کنیم، نمیتوانیم آن را مستقیماً روی دستگاه بگذاریم. اینجاست که لام و لامل به کمک ما میآیند. آنها مانند یک میز و درپوش شیشهای برای نمونهی ما عمل میکنند.
یک لام در واقع یک تکه شیشهٔ نازک، صاف و مستطیلی شکل است که معمولاً 7.5 در 2.5 سانتیمتر اندازه دارد. شما نمونهی خود را، مثلاً یک قطره آب از یک گلدان، روی این تکه شیشه میچکانید.
حالا نوبت لامل است. لامل یک تکه شیشهٔ بسیار نازک و کوچکتر، تقریباً به شکل مربع است که آن را به آرامی روی قطرهٔ آب و نمونه میگذاریم. این کار باعث میشود:
- نمونه به صورت یک لایهٔ یکنواخت و تخت پخش شود.
- از خشک شدن سریع نمونه (مثلاً قطره آب) جلوگیری شود.
- از کثیف شدن لنز میکروسکوپ توسط خود نمونه ممانعت به عمل آید.
به این ترتیب، نور میکروسکوپ میتواند به خوبی از میان نمونه و این شیشهها عبور کند و یک تصویر واضح و بزرگشده به چشمان ما برساند.
| ویژگی | لام (T玻片) | لامل (C玻片) |
|---|---|---|
| شکل و اندازه | مستطیل باریک (~7.5x2.5 cm) | مربع یا دایره کوچک (~1.5-2 cm) |
| کاربرد اصلی | نگهداری و قرارگیری نمونه | پوشاندن و محافظت از نمونه |
| ضخامت | نسبتاً ضخیم | بسیار نازک |
چگونه از لام و لامل استفاده کنیم؟
برای آماده کردن یک نمونه، این مراحل ساده را دنبال کنید:
- یک لام تمیز بردارید. با دقت به لبههای آن دست بزنید تا جای انگشت روی سطح شیشه باقی نماند.
- مقدار بسیار کمی از نمونهٔ خود (مثلاً یک قطره آب با استفاده از قطرهچکان) را در مرکز لام قرار دهید.
- یک لامل تمیز بردارید. لامل را به آرامی و با زاویهٔ 45 درجه نزدیک قطره کنید.
- به آرامی لامل را رها کنید تا به صورت یکنواخت روی نمونه بیفتد و حباب هوایی زیر آن تشکیل نشود.
حالا لام آماده شده را میتوانید روی صفحهٔ میکروسکوپ قرار دهید و دنیای شگفتانگیز ذرات ریز را کشف کنید!
یک آزمایش ساده: مشاهده سلول های پیاز
بیایید با هم یک آزمایش جالب انجام دهیم. برای دیدن سلولهای پیاز به این وسایل نیاز دارید: یک لام و لامل، پیاز، قطرهچکان، آب و یک رنگ مخصوص به نام متیلن بلو4 (یا حتی آب آبی ساده).
- یک پوستهٔ نازک از داخل پیاز جدا کنید.
- این پوسته را روی لام قرار دهید و یک قطره آب روی آن بریزید.
- یک قطره رنگ (مثلاً متیلن بلو) به آن اضافه کنید تا سلولها بهتر دیده شوند.
- لامل را به آرامی روی آن بگذارید.
- حالا لام را زیر میکروسکوپ بگذارید و از دیدن شکل قفسهمانند سلولها لذت ببرید!
این آزمایش به شما نشان میدهد که چگونه لام و لامل به ما کمک میکنند تا ساختمان اجسام زنده را از نزدیک ببینیم.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: حبابهای هوا مانند یک ذرهبین کوچک عمل میکنند و نور را به هم میریزند. این کار باعث میشود نتوانید تصویر واضحی از نمونهٔ خود ببینید. برای رفع این مشکل، میتوانید لامل را بردارید و دوباره با دقت بیشتر روی نمونه قرار دهید.
پاسخ: خیر. لام و لامل از شیشههای مخصوص و بسیار صافی ساخته شدهاند که نور را به خوبی از خود عبور میدهند و تصویری بدون اعوجاج ایجاد میکنند. استفاده از شیشههای معمولی (مثلاً شیشهٔ پنجره) به دلیل ناصافی و کدر بودن، نتیجهٔ مطلوبی نخواهد داشت.
پاسخ: تمیز کردن آنها دو دلیل مهم دارد: اول اینکه گرد و خاک یا اثر انگشت روی شیشه، مانند یک نمونهٔ اضافی عمل میکند و مشاهدهٔ نمونهٔ اصلی را سخت میکند. دوم، این کار از انتقال آلودگی از یک نمونه به نمونهٔ دیگر جلوگیری میکند.
پاورقی
1لام (Microscope Slide): تکه شیشهٔ مستطیلی شکلی که نمونه روی آن قرار میگیرد.
2لامل (Coverslip): تکه شیشهٔ بسیار نازک و کوچکی که برای پوشاندن نمونه روی لام قرار میگیرد.
3کشش سطحی (Surface Tension): خاصیتی در سطح مایعات که باعث میشود آن سطح مانند یک پردهٔ کشیده رفتار کند.
4متیلن بلو (Methylene Blue): یک رنگ آبی که برای رنگآمیزی و دیدن بهتر قسمتهای مختلف سلول به کار میرود.
