پسوند «-ی»: نشانهی نسبت و جنس
پسوند «-ی» چیست و چه کاری انجام میدهد؟
فرض کن میخواهی بگویی مدادی که از چوب ساخته شده است. به جای گفتن «مدادِ چوب» میتوانی بگویی «مداد چوبی». این «-ی» که به آخر کلمهی چوب اضافه شده، یک پسوند است. پسوندها مانند قطعات لگو هستند که به کلمات اصلی میچسبند و معنی جدیدی به آنها میدهند.
پسوند «-ی» دو کار مهم انجام میدهد:
| نوع پسوند | کاربرد | مثال |
|---|---|---|
| نسبت1 | نشان میدهد چیزی متعلق به یک مکان، شهر یا کشور است. | پسر تهرانی - دختر ایرانی |
| جنس2 | نشان میدهد چیزی از چه مادهای ساخته شده است. | قاشق آهنی - خانهی چوبی |
کلمات جدید با پسوند «-ی» چگونه ساخته میشوند؟
ساختن کلمات جدید با این پسوند مانند یک بازی است. یک کلمهی اصلی داری و «-ی» را به آخر آن میچسبانی. گاهی برای راحتی تلفظ یک «کسرۀ اضافه» (ـِ) نیز بین آنها قرار میگیرد.
مثال: کلمهی اصلی «پارچه» را در نظر بگیر. وقتی «-ی» به آن اضافه کنی، میشود «پارچهای». حالا میتوانی بگویی: «پیراهن پارچهای». این یعنی پیراهن از جنس پارچه است.
پیدا کردن کلمات «-ی» دار در زندگی روزمره
اگر به اطرافت خوب نگاه کنی، این کلمات را همهجا میبینی. بیا با هم نگاهی به خانه و مدرسه بیندازیم:
| وسیله | کلمهی ساخته شده با «-ی» | معنی |
|---|---|---|
| سکه | طلایی | سکهای که از طلا ساخته شده |
| شیر | شیری | رنگِ شیر (رنگ سفید) |
| میز | شیشهای | میزِ ساخته شده از شیشه |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. فقط بعضی از کلمات با این پسوند ترکیب میشوند و معنی خوبی میدهند. مثلاً نمیگوییم «آبی»، بلکه میگوییم «آبی» که به یک رنگ اشاره میکند، نه به جنس آب.
پاسخ: «پسر تهرانی» یعنی پسری که اهل تهران است یا در تهران زندگی میکند. اما «پسر تهران» جملهای ناقص است و معنی درستی ندارد. پسوند «-ی» در «تهرانی» نشاندهندهی نسبت و ارتباط به تهران است.
پاسخ: نه. گاهی برای نشان دادن رنگ هم به کار میرود. مثلاً «کفش نارنجی» یعنی کفشی به رنگ نارنج، نه اینکه از جنس نارنج ساخته شده باشد.
پاورقی
1نسبت (Attributive): در اینجا به معنی وابستگی و ارتباط چیزی به مکان یا گروهی خاص است.
2جنس (Material): به مادهای که یک چیز از آن ساخته شده است اشاره میکند.
