نقش بازیهای آوایی و کلاسی در تثبیت یادگیری
بازیهای آوایی: تقویت گوش و زبان
بازیهای آوایی به کودکان کمک میکنند تا صداهای مختلف زبان را بشنوند، تشخیص دهند و با آنها بازی کنند. این بازیها پایهٔ یادگیری واجشناسی[4] هستند. برای مثال، معلم میگوید: «اسم میوهای که با /s/ شروع میشه چیه؟» و دانشآموزان پاسخ میدهند: «سیب». یا یک بازی گروهی که در آن بچهها کلماتی را که صدای اول یکسانی دارند، پیدا میکنند؛ مثل «میز»، «مادر»، «مداد».
دستورزی: یادگیری با لمس و تجربه
فعالیتهای دستورزی، یادگیری را از حالت انتزاعی خارج کرده و به یک تجربهٔ ملموس تبدیل میکنند. وقتی دانشآموزان با حروف مقوایی، خمیر بازی یا شن بازی کلمات را میسازند، نه تنها حروف را بهتر به خاطر میسپارند، بلکه عضلات دست آنها برای نوشتن آماده میشود. ساختن حرف «م» با خمیر بازی یا چیدن حروف پلاستیکی روی زمین برای تشکیل کلمه «آب»، نمونههایی از این دست فعالیتها هستند.
| نام بازی | روش اجرا | مهارت تقویتشده |
|---|---|---|
| مسابقهٔ حروف | دانشآموزان با دیدن یک تصویر (مثلاً «توپ»)، باید با کارتهای حروف، کلمهٔ مربوطه را سریعتر از دیگران بسازند. | ارتباط حرف و صدا، سرعت عمل |
| گوش بده، پیدا کن | معلم یک صدا (مثلاً /b/) را تلفظ میکند و دانشآموزان در کلاس به دنبال شیئی میگردند که نامش با آن صدا شروع میشود (مثل «بادکنک»). | مهارت شنیداری، تشخیص واج |
| پازل کلمات | کلمات به حروف جداگانه تقسیم شده و دانشآموز باید مانند پازل، آنها را کنار هم بچیند تا کلمهٔ کامل ساخته شود. | ترتیب حروف، ترکیب صداها |
بازیهای حرف–صدا در زندگی روزمره
میتوان این بازیها را خارج از کلاس درس نیز ادامه داد. هنگام راه رفتن در پارک، از کودک بخواهید اشیایی را پیدا کند که نام آنها با حرف «ر» شروع میشود: «رودخانه»، «راه». یا هنگام پختن غذا، از او بخواهید مواد غذایی که صدای «آ» دارند را نام ببرد: «آب»، «آرد». این کار یادگیری را به زندگی روزمره پیوند میزند و آن را معنادارتر میکند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
[1] بازی آوایی (Phonological Awareness Games): بازیهایی که بر روی شناخت و کار با واحدهای صوتی زبان (مانند واجها، هجاها و قافیه) تمرکز دارند.
[2] دستورزی (Manipulative Activities): فعالیتهای آموزشی که در آنها از حرکت فیزیکی و لمس اشیاء برای یادگیری مفاهیم استفاده میشود.
[3] بازی حرف و صدا (Phonics Games): بازیهایی که رابطهٔ بین حروف (نمادهای نوشتاری) و صدای آنها را آموزش میدهند.
[4] واجشناسی (Phonology): شاخهای از زبانشناسی که به مطالعهٔ نظام صداها در یک زبان میپردازد. در این متن، به مهارت شنیدن و تشخیص این صداها در کودکان اشاره دارد.
