لقاح داخلی: باروری در بدن مادر
لقاح چیست و چرا مهم است؟
برای شروع هر زندگی جدید، به دو سلول ویژه نیاز است: یکی از پدر و یکی از مادر. به این سلولها، گامت۴ میگویند. وقتی این دو گامت به هم بپیوندند، عمل لقاح رخ داده و اولین سلول موجود جدید، که زیگوت۵ نام دارد، تشکیل میشود. زیگوت سپس شروع به تقسیم شدن میکند و کمکم به یک جاندار کامل تبدیل میشود. لقاح داخلی روشی است که این ملاقات مهم در محیطی محافظتشده، یعنی درون بدن والد ماده، انجام میگیرد.
مقایسهای ساده بین لقاح داخلی و خارجی
در طبیعت، دو راه اصلی برای لقاح وجود دارد: داخلی و خارجی. برای درک بهتر، این دو را با هم مقایسه میکنیم.
| ویژگی | لقاح داخلی | لقاح خارجی |
|---|---|---|
| محل لقاح | درون بدن والد ماده | خارج از بدن والدین (مثلاً در آب) |
| میزان محافظت از تخم | بسیار بالا | پایین |
| نمونههای جانوری | پستانداران، پرندگان، مارها | بسیاری از ماهیها و قورباغهها |
| تعداد تخمها | معمولاً کم | بسیار زیاد |
مراحل لقاح داخلی، قدم به قدم
این فرآیند را میتوان به چند مرحلهٔ پشتسرهم تقسیم کرد:
۱. جفتیابی و جفتگیری: اولین قدم، پیدا کردن جفت مناسب است. جانوران نر و ماده با روشهای مختلفی مانند رقص، آواز یا نمایشهای رنگی یکدیگر را جذب میکنند. پس از جفتیابی، عمل جفتگیری رخ میدهد که در طی آن جانور نر، اسپرمهای خود را به درون بدن جانور ماده منتقل میکند.
۲. سفر اسپرم به سوی تخمک: اسپرمها که سلولهایی کوچک و متحرک هستند، درون بدن ماده شروع به شنا کردن به سمت تخمک میکنند. این سفر میتواند بسیار چالشبرانگیز باشد و فقط قویترین اسپرمها به مقصد میرسند.
۳. عمل لقاح: هنگامی که یک اسپرم به تخمک میرسد، باید از لایههای محافظ آن عبور کند. پس از ورود اسپرم به درون تخمک، هستههای این دو سلول با هم ادغام میشوند و زیگوت را تشکیل میدهند. در این لحظه، یک زندگی جدید آغاز میشود.
مزایای شگفتانگیز لقاح داخلی برای ادامهٔ حیات
لقاح داخلی مزایای زیادی دارد که شانس زنده ماندن نوزادان را به طور چشمگیری افزایش میدهد:
محافظت بالا: تخمک و اسپرم درون بدن والد ماده از گزند شکارچیان، تغییرات ناگهانی دما و خشکی در امان هستند.
صرفهجویی در منابع: از آنجا که شانس لقاح موفق بسیار بالاست، جانداران نیاز ندارند میلیونها تخمک و اسپرم تولید کنند. بنابراین انرژی خود را ذخیره میکنند.
امکان مراقبت از والد: از آنجا که جنین درون بدن مادر یا در تخمهای محافظتشده است، والدین میتوانند از آن مراقبت کنند. این مراقبت میتواند شامل گرم کردن تخمها، تغذیه دادن به نوزاد یا دفاع از آنها باشد.
لقاح داخلی در دنیای پرندگان و خزندگان
پرندگان و خزندگان نیز لقاح داخلی دارند. در پرندگان، نر و ماده با نزدیک شدن مخرج۸ خود به هم، اسپرم را منتقل میکنند. سپس تخمگذاری میکنند. تخم پرندگان ساختاری سخت و محکم دارد که جنین در حال رشد را در خود نگه میدارد. مادر و گاهی پدر بر روی تخمها میخوابند (کرچ شدن) تا آنها را گرم نگه دارند. در مارها و مارمولکها نیز فرآیند مشابهی رخ میدهد. برخی از خزندگان، مانند برخی مارها، حتی تخم نمیگذارند و نوزاد خود را مستقیماً به دنیا میآورند!
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. این یک اشتباه رایج است. گروهی از پستانداران به نام پستانداران تخمگذار (مانند پلاتیپوس) وجود دارند که با وجود داشتن لقاح داخلی، تخم میگذارند و سپس نوزاد از تخم خارج میشود.
خیر. اگرچه این روش برای زندگی در خشکی بسیار مناسب است، اما برخی جانداران آبزی مانند کوسهها و دلفینها نیز لقاح داخلی دارند. در این جانداران، نوزادان در درون بدن مادر رشد میکنند و سپس به دنیا میآیند.
در تخمگذاری، مادر پس از لقاح، تخم را به محیط بیرون میگذارد و جنین خارج از بدن مادر رشد میکند. در زندهزایی، جنین در درون بدن مادر و با دریافت مواد غذایی از او رشد میکند و زمانی که به اندازهٔ کافی رشد کرد، به دنیا میآید. هر دو حالت نتیجهٔ لقاح داخلی هستند.
پاورقی
۱لقاح داخلی (Internal Fertilization): فرآیندی که در آن اسپرم و تخمک در درون بدن والد ماده به هم میپیوندند.
۲سلول نر (Sperm): گامت نر که معمولاً متحرک است.
۳سلول ماده (Egg یا Ovum): گامت ماده که معمولاً بزرگ و غیرمتحرک است.
۴گامت (Gamete): سلولهای تولیدمثلی (اسپرم و تخمک).
۵زیگوت (Zygote): سلول اولیهای که از ادغام اسپرم و تخمک تشکیل میشود.
۶لولهٔ فالوپ (Fallopian Tube): لولهای که تخمک را از تخمدان به رحم منتقل میکند و محل لقاح در پستانداران است.
۷رحم (Uterus): اندامی در بدن پستانداران ماده که جنین در آن رشد میکند.
۸مخرج (Cloaca): محفظهای در پرندگان، خزندگان و دوزیستان که مجرای دفع، ادرار و تولیدمثل در آن باز میشود.
