هورمون لوتئینیسازی (LH)[1]: فرمانده پشت صحنهٔ تولیدمثل
هورمون LH چیست و از کجا میآید؟
بدن انسان مانند یک کارخانهٔ بسیار پیشرفته است که بخشهای مختلف آن با هم در ارتباط هستند. این ارتباط از طریق مواد شیمیایی خاصی به نام هورمون[2] برقرار میشود. هورمون لوتئینیسازی یکی از این پیامرسانهاست. این هورمون در غدهای کوچک اما بسیار مهم در مغز به نام غده هیپوفیز[3] ساخته و ترشح میشود. برای درک بهتر، میتوان غده هیپوفیز را به ایستگاه فرماندهی کنترل بدن تشبیه کرد که دستورات لازم را به سایر اعضا میفرستد.
خود غده هیپوفیز نیز تحت فرمان بخش دیگری از مغز به نام هیپوتالاموس[4] قرار دارد. این زنجیرهٔ فرماندهی برای اطمینان از عملکرد صحیح و هماهنگ بدن ضروری است. ترشح LH به صورت ضربانی است، یعنی به صورت موجهای کوتاه و متناوب در خون آزاد میشود، نه به صورت یکنواخت در طول روز.
نقش LH در بدن زنان: از بلوغ تا تخمکگذاری
LH در بدن زنان یک بازیگر اصلی در چرخه قاعدگی است. چرخه قاعدگی معمولاً هر 28 روز یکبار تکرار میشود و LH در میانهٔ این چرخه نقش تعیینکنندهای دارد.
| فاز چرخه | توضیح | نقش هورمون LH |
|---|---|---|
| فاز فولیکولی | رشد و بلوغ فولیکولهای حاوی تخمک در تخمدان | سطح LH به تدریج افزایش مییابد و به رشد فولیکولها کمک میکند. |
| اوج LH و تخمکگذاری | آزاد شدن تخمک بالغ از تخمدان | یک افزایش ناگهانی و شدید (اوج) در سطح LH رخ میدهد که مستقیماً باعث آزاد شدن تخمک میشود. |
| فاز لوتئال | پس از تخمکگذاری، فولیکول به جسم زرد تبدیل میشود. | LH باعث حفظ و فعالیت جسم زرد میشود تا هورمون پروژسترون ترشح کند که برای آمادهسازی رحم ضروری است. |
افزایش ناگهانی LH یا "اوج LH"[5]، مانند علامت شروع یک مسابقه دو است. این افزایش که معمولاً در حدود روز 14 یک چرخه 28 روزه رخ میدهد، به فولیکول فرمان میدهد که بالغ شده و تخمک را آزاد کند. این رویداد همان تخمکگذاری[6] است که برای باروری حیاتی میباشد.
نقش LH در بدن مردان: کارخانه سازنده تستوسترون
اگرچه LH در زنان باعث تخمکگذاری میشود، اما در مردان وظیفهای کاملاً متفاوت و به همان اندازه مهم دارد. در بدن مردان، LH به سلولهای خاصی در بیضهها به نام سلولهای لیدیگ[7] متصل شده و به آنها دستور میدهد که هورمون تستوسترون[8] تولید کنند.
تستوسترون مسئول ایجاد و حفظ صفات مردانه است. این هورمون در دوران بلوغ باعث:
- کلفت شدن صدا
- رویش موی صورت و بدن
- افزایش حجم عضلات
- و تولید اسپرم میشود.
بنابراین، بدون هورمون LH، تولید تستوسترون به شدت کاهش یافته و فرآیندهای طبیعی بلوغ و تولیدمثل در مردان با اختلال مواجه میشود.
اهمیت سنجش سطح LH در پزشکی و زندگی روزمره
از آنجایی که سطح هورمون LH در خون اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت سیستم تولیدمثل ارائه میدهد، اندازهگیری آن در پزشکی کاربردهای گستردهای دارد.
| هدف استفاده | توضیح |
|---|---|
| کیتهای پیشبینی تخمکگذاری | این کیتهای خانگی که در داروخانهها فروخته میشوند، وجود "اوج LH" را در ادرار تشخیص میدهند و به زوجین در برنامهریزی برای بارداری کمک میکنند. |
| بررسی علل ناباروری | پزشکان با اندازهگیری سطح LH میتوانند تشخیص دهند که مشکل ناباروری مربوط به تخمدانها/بیضهها است یا غده هیپوفیز و مغز. |
| ارزیابی بلوغ | در کودکانی که بلوغ زودرس یا دیررس دارند، اندازهگیری LH به تشخیص علت کمک میکند. |
| تشخیص یائسگی | با کاهش عملکرد تخمدانها در سنین یائسگی، سطح LH در خون به طور قابل توجهی افزایش مییابد. |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
- سطح بالای LH: ممکن است نشاندهندهٔ نارسایی تخمدان یا بیضه (مانند یائسگی یا سندرم ترنر)، یا بلوغ زودرس باشد.
- سطح پایین LH: اغلب نشان میدهد که مشکل از غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس است (مانند سندرم کالمن). این حالت میتواند منجر به اختلال در بلوغ، قاعدگی و تولید اسپرم شود.
پاورقی
[1] Luteinizing Hormone (LH) - هورمونی گلیکوپروتئینی که از غده هیپوفیز قدامی ترشح میشود.
[2] Hormone - مواد شیمیایی که به عنوان پیامرسان در بدن عمل میکنند.
[3] Pituitary Gland - غدهای کوچک در پایه مغز که "غده اصلی" نیز نامیده میشود.
[4] Hypothalamus - ناحیهای در مغز که غده هیپوفیز را کنترل میکند.
[5] LH Surge - افزایش سریع و قابل توجه در سطح هورمون LH که محرک تخمکگذاری است.
[6] Ovulation - آزاد شدن تخمک بالغ از تخمدان.
[7] Leydig Cells - سلولهای موجود در بیضه که مسئول تولید تستوسترون هستند.
[8] Testosterone - هورمون استروئیدی که هورمون جنسی اولیه مردانه است.
[9] Follicle-Stimulating Hormone (FSH) - هورمونی که رشد فولیکولهای تخمدان و تولید اسپرم را تحریک میکند.
