مفصل چرخشی: شاهکلید حرکتهای روان بدن
مفصل چیست و انواع اصلی آن کداماند؟
قبل از پرداختن به مفصل چرخشی، باید بدانیم مفصل چیست. مفصل محلی است که دو یا چند استخوان به هم میرسند. وظیفهی اصلی مفاصل، ایجاد حرکت و حمایت از اسکلت بدن است. مفاصل را بر اساس ساختار و میزان تحرک به دستههای مختلفی تقسیم میکنند. یکی از مهمترین انواع، مفاصل سینوویال2 هستند که بیشترین حرکت را در بدن فراهم میکنند و مفصل چرخشی نیز جزئی از این خانواده است.
| نام مفصل | محل قرارگیری مثال | نوع حرکت |
|---|---|---|
| لولایی | آرنج و زانو | خم و راست کردن (مانند لولای در) |
| گوی و کاسهای | شانه و ران | حرکت در همهی جهات |
| چرخشی | مچ دست و گردن | چرخش حول یک محور ثابت |
مفصل چرخشی چگونه کار میکند؟
یک مفصل چرخشی یا محوری، به گونهای طراحی شده که یک استخوان بتواند به دور استخوان دیگر بچرخد. تصور کنید یک مداد را بین کف دستان خود گرفتهاید و یک دست شما ثابت است. حالا دست دیگر را میچرخانید. این حرکت ساده، شبیه به عملکرد یک مفصل چرخشی است. در این مفصل، یک بخش به شکل یک "محور" یا "پین" و بخش دیگر به شکل یک "حلقه" است که دور آن محور میچرخد.
مهمترین مفاصل چرخشی در بدن انسان
بدن انسان چندین مفصل چرخشی کلیدی دارد که به ما اجازه میدهند کارهای پیچیدهای مانند تایپ کردن، رانندگی و نگاه کردن به اطراف را انجام دهیم.
| نام مفصل | استخوانهای درگیر | عملکرد و مثال |
|---|---|---|
| مفصل اطلسی-محوری میانی | مهرههای C1 و C2 گردن | چرخش سر به چپ و راست (برای نگاه کردن به شانهها) |
| مفصل زندزبرین-زیرین نزدیک | استخوانهای زند زبرین و زند زیرین در ساعد | چرخش کف دست به بالا (Supination) و پایین (Pronation) |
حرکت چرخشی مچ دست: یک مثال عملی و روزمره
وقتی در حال باز کردن درب با کلید هستید، یا وقتی موس کامپیوتر را میچرخانید، در حال استفاده از حرکت چرخشی در مفاصل ساعد خود (مفصل زندزبرین-زیرین نزدیک) هستید. این حرکت در واقع چرخش استخوان زند زبرین حول استخوان زند زیرین است که به مچ دست و در نهایت به کف دست شما منتقل میشود. این حرکت آنقدر طبیعی و یکپارچه است که معمولاً متوجه پیچیدگی آن نمیشویم.
یک آزمایش ساده: آرنج خود را خم کنید و ساعد را در مقابل خود نگه دارید. حالا کف دست خود را به سمت بالا ببرید (مثل وقتی که یک سینی میگیرید). این حرکت "برونچرخش"3 نام دارد. سپس کف دست را به سمت زمین بچرخانید. این حرکت "درونچرخش"4 است. تمام این حرکات به لطف وجود مفاصل چرخشی در ساعد شما ممکن شدهاند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. همانطور که در جدول مشاهده کردید، مفصل چرخشی اصلی برای حرکت مچ دست، در واقع در ناحیهی ساعد قرار دارد. مهمترین مثال آن نیز در مفصل بین مهرههای اول و دوم گردن است که به سر ما اجازهٔ چرخش میدهد.
خیر. هر نوع مفصل، برای یک یا چند حرکت خاص طراحی شده است. مثلاً مفصل زانو که از نوع لولایی است، فقط قادر به خم و راست شدن است و چرخش زیاد در آن میتواند منجر به آسیب دیدگی شود.
این مفاصل به دلیل ساختار خاص و استفادهٔ مکرر، میتوانند در معرض آسیبهایی مانند التهاب تاندونها یا دررفتگیهای جزئی قرار بگیرند. چرخشهای ناگهانی و شدید، مهمترین عامل این آسیبها هستند.
پاورقی
1مفصل چرخشی (Pivot Joint): نوعی از مفصل سینوویال که حرکت چرخشی حول یک محور را فراهم میکند.
2مفاصل سینوویال (Synovial Joints): مفاصلی که دارای یک کپسول مفصلی و مایع سینوویال برای روانسازی و تسهیل حرکت هستند.
3برونچرخش (Supination): حرکتی که در آن کف دست به سمت بالا یا جلو میچرخد.
4درونچرخش (Pronation): حرکتی که در آن کف دست به سمت پایین یا عقب میچرخد.
