لرزش عضلانی: وقتی ماهیچههایت ناخودآگاه میلرزند
لرزش عضلانی چیست و چرا رخ میدهد؟
لرزش عضلانی به حرکت غیرارادی، ریتمیک و نسبتاً سریع یک یا گروهی از ماهیچهها گفته میشود. این لرزشها نتیجهی انقباض و انبساط مکرر و ناخواستهی فیبرهای۴ ماهیچهای هستند. برای درک بهتر، تصور کنید پس از نگه داشتن یک کتاب سنگین برای چند دقیقه، دستتان شروع به لرزیدن میکند. این یک نمونهی ساده و شایع است.
دستگاه عصبی مرکزی۵ ما (مغز و نخاع) فرمانده اصلی حرکات بدن است. این دستگاه از طریق سیگنالهای الکتریکی با ماهیچهها ارتباط برقرار میکند. وقتی این سیگنالها به دلایلی دچار اختلال یا نوسان شوند، ممکن است به جای یک فرمان ثابت و پایدار، یک سری فرمانهای متناوب و پشتسرهم به ماهیچه ارسال شود که نتیجهی آن، همان لرزش است.
انواع مختلف لرزش عضلانی
همهی لرزشها شبیه هم نیستند. آنها را میتوان بر اساس علت، زمان وقوع و بخشی از بدن که درگیر میکند، دستهبندی نمود.
| نوع لرزش | شرح و ویژگیها | مثال |
|---|---|---|
| لرزش فیزیولوژیک۲ | لرزشی طبیعی و خفیف که در همهی افراد وجود دارد. معمولاً با چشم غیرمسلح دیده نمیشود مگر در شرایط خاص. | لرزش بسیار ظریف انگشتان دست وقتی کاملاً کشیده شدهاند. |
| لرزش اساسی۳ | شایعترین نوع لرزش است. اغلب ارثی است و هنگام حرکت و حفظ یک حالت خاص (مثل نگه داشتن لیوان) رخ میدهد. | لرزش دستها هنگام نوشتن یا غذا خوردن. |
| لرزش در حالت استراحت | وقتی ماهیچه کاملاً شل و در حال استراحت است رخ میدهد و با شروع حرکت از بین میرود. | لرزش دست که در حالت درازکش و وقتی دست روی شکم است دیده میشود. |
| لرزش ناشی از بیماری | این لرزشها نشانهای از یک بیماری زمینهای مانند پارکینسون۶، پرکاری تیروئید۷ یا اماس۸ هستند. | لرزش "قرص گردانی" در بیماری پارکینسون. |
علل و محرکهای شایع لرزش عضلانی
بسیاری از لرزشهای موقتی که تجربه میکنیم، واکنش طبیعی بدن به شرایط مختلف هستند. در اینجا به برخی از رایجترین آنها میپردازیم:
خستگی و کمخوابی: وقتی بدن استراحت کافی نداشته باشد، سیستم عصبی نمیتواند به درستی کنترل ماهیچهها را در دست بگیرد و احتمال لرزش افزایش مییابد. مثلاً پلکهای شما پس از یک شب امتحان ممکن است بپرد.
استرس و اضطراب: در مواقع استرس، بدن هورمونهایی مانند آدرنالین۹ ترشح میکند که بدن را برای یک واکنش سریع (فرار یا جنگ) آماده میسازد. این هورمونها میتوانند باعث لرزش دست، پا یا حتی صدا شوند.
فعالیت بدنی شدید و خستگی عضلانی: پس از ورزش سنگین، ذخیرهی انرژی ماهیچهها (گلیکوژن۱۰) کاهش یافته و ماهیچههای خسته ممکن است برای انقباضهای بعدی دچار لرزش شوند.
کمآبی بدن و عدم تعادل الکترولیتها: مواد معدنی مانند پتاسیم۱۱، کلسیم۱۲ و سدیم۱۳ (الکترولیتها) برای انقباض صحیح ماهیچهها حیاتی هستند. کمبود آب و این مواد میتواند به راحتی باعث لرزش شود.
مصرف محرکها: کافئین۱۴ موجود در قهوه، چای و نوشابه میتواند سیستم عصبی را بیش از حد تحریک کند و منجر به لرزش شود.
لرزش عضلات در ورزش و فعالیت روزمره
حتماً برای شما هم پیش آمده که در حین یا پس از انجام یک حرکت ورزشی جدید یا سخت، ماهیچههایتان بلرزد. این لرزش میتواند چند دلیل داشته باشد:
خستگی فیبرهای ماهیچهای: ماهیچهها از واحدهای کوچکی به نام فیبر ساخته شدهاند. وقتی به آنها فشار جدید یا زیادی وارد میکنید، ممکن است گروهی از این فیبرها خسته شده و نتوانند به نرمی منقبض و منبسط شوند، در نتیجه لرزش ایجاد میشود.
درگیر شدن عضلات کمکار: هنگام یادگیری یک مهارت جدید مانند حرکات ژیمناستیک، مغز شما در حال آموزش به گروههای ماهیچهای است که قبلاً کمتر از آنها استفاده میکردهاید. عدم هماهنگی کامل در این مرحله میتواند باعث لرزش شود.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. اکثر لرزشها، به ویژه آنهایی که موقتی و مرتبط با خستگی، استرس یا سرماخوردگی هستند، کاملاً بیخطرند و خودبهخود برطرف میشوند.
گرفتگی عضله یک انقباض شدید، دردناک و غیرارادی است که میتواند از چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد. اما لرزش، یک حرکت ریتمیک و سریع است که معمولاً دردناک نیست و مدت زمان بیشتری ممکن است ادامه یابد.
اگر لرزش شما مداوم است، در انجام فعالیتهای روزانه مانند نوشتن یا غذا خوردن اختلال ایجاد میکند، با علائم دیگری مانند ضعف عضلانی، سردرد یا تغییر در بینایی همراه است، یا این که به طور ناگهانی و شدید شروع شده، بهتر است با یک پزشک مشورت کنید.
لرزش عضلانی یک پدیدهی بسیار شایع و در بسیاری از موارد کاملاً طبیعی است. این لرزشها پیامهای بدن ما هستند که ممکن است از خستگی، استرس، کمآبی یا نیاز به تغذیهی بهتر خبر دهند. با شناخت انواع و علل آن، میتوانیم بهتر با بدن خود ارتباط برقرار کرده و در صورت نیاز، راهکارهای سادهای مانند استراحت، نوشیدن آب و مدیریت استرس را به کار ببندیم. با این حال، در صورت تداوم یا شدت لرزش، مشورت با یک متخصص همیشه بهترین راه است.
پاورقی
۱ Muscle Tremor
۲ Physiological Tremor
۳ Essential Tremor
۴ Fibers: رشتههای باریک و بلندی که بافت ماهیچهای را میسازند.
۵ Central Nervous System (CNS)
۶ Parkinson's Disease
۷ Hyperthyroidism
۸ Multiple Sclerosis (MS)
۹ Adrenaline: یک هورمون و انتقالدهندهی عصبی که در پاسخ به استرس ترشح میشود.
۱۰ Glycogen: شکل ذخیرهشدهی قند (گلوکز) در بدن که منبع اصلی انرژی برای ماهیچههاست.
۱۱ Potassium (K)
۱۲ Calcium (Ca)
۱۳ Sodium (Na)
۱۴ Caffeine
