مفصل لغزنده: شاهکار حرکت در بدن
ساختار یک مفصل لغزنده: اجزای کلیدی
یک مفصل لغزنده مانند یک ماشین پیچیده طراحی شده است. هر جزء نقش خاصی ایفا میکند تا حرکت به نرمی و بدون درد انجام شود. تصور کنید مفصل آرنج شما چگونه کار میکند؛ این حرکت حاصل همکاری چند بخش اصلی است:
| نام جزء | وظیفه اصلی | تشبیه ساده |
|---|---|---|
| غضروف مفصلی۲ | پوشش انتهای استخوانها برای کاهش اصطکاک و جذب ضربه | روغنکاری و لایهی محافظ بین دو قطعه چوب |
| کپسول مفصلی۳ | محفظهای محکم که کل مفصل را در بر میگیرد و آن را تثبیت میکند | پوشش محکم و چسبنده دور یک بستهبندی |
| حفره سینوویال۴ | فضای درون کپسول مفصلی که پر از مایع سینوویال است | یک بالشتک پر از روغن مخصوص |
| مایع سینوویال۵ | روغنکاری مفصل، تغذیه غضروف و حذف مواد زائد | روغن موتور در یک ماشین |
| رباطها۶ | اتصال استخوانها به یکدیگر و محدود کردن دامنه حرکت | کمربند ایمنی که اجازه حرکت بیش از حد نمیدهد |
انواع مختلف مفاصل لغزنده و حرکات آنها
همه مفاصل لغزنده یکسان ساخته نشدهاند. شکل سطح استخوانها در هر مفصل، نوع و دامنه حرکت را تعیین میکند. این تنوع به بدن ما اجازه میدهد حرکات پیچیدهای مانند پرتاب یک توپ (مفصل گوی و کاسهای۷ در شانه) یا نوشتن (مفصل لولایی۸ در انگشتان) را انجام دهد.
| نوع مفصل | محل قرارگیری مثال | حرکات ممکن | دامنه حرکت |
|---|---|---|---|
| گوی و کاسهای (Ball and Socket) | لگن و شانه | چرخش در همه جهات | بسیار وسیع |
| لولایی (Hinge) | آرنج و زانو | خم و راست کردن (فقط در یک صفحه) | متوسط |
| محوری (Pivot) | مفصل بین اولین و دومین مهره گردن | چرخش به چپ و راست | محدود |
| لغزشی (Gliding/Plane) | مچ دست و مچ پا | حرکات کوچک لغزشی در سطوح مسطح | کم |
مفاصل در عمل: از ورزش تا فعالیتهای روزمره
اهمیت مفاصل لغزنده را میتوان در هر حرکت سادهای مشاهده کرد. هنگامی که راه میروید، مفصل لولایی زانوی شما خم و راست میشود. وقتی سر خود را برای پاسخ دادن به صدای کسی برمیگردانید، از مفاصل محوری گردن خود استفاده میکنید. در ورزشهایی مانند بسکتبال، مفصل گوی و کاسهای شانه به یک بازیکن اجازه میدهد توپ را از فاصله دور به سمت حلقه پرتاب کند. این هماهنگی بین عضلات، تاندونها و مفاصل است که حرکت را ممکن میسازد.
یک مثال ساده: عمل نوشیدن یک لیوان آب. شما ابتدا دست خود را دراز میکنید (مفصل شانه)، سپس لیوان را میگیرید (مفاصل لولایی و لغزشی انگشتان و مچ)، و در نهایت دست خود را به سمت دهان میآورید (مفصل لولایی آرنج). تمام این حرکات نرم و هماهنگ، به لطف وجود مفاصل لغزنده و مایع سینوویال داخل آنهاست.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. این صدا معمولاً ناشی از ترکیدن حبابهای کوچک گاز (عمدتاً نیتروژن) در مایع سینوویال است. مطالعات علمی تاکنون ارتباط مستقیمی بین این عادت و بروز بیماری آرتروز پیدا نکردهاند. با این حال، اگر این کار همراه با درد باشد، باید به پزشک مراجعه کرد.
خیر، غضروف مفصلی فاقد رگهای خونی است. این بافت مواد مغذی و اکسیژن مورد نیاز خود را به طور مستقیم از مایع سینوویال اطرافش جذب میکند. حرکت مفصل به پمپاژ این مایع و توزیع مواد مغذی در سراسر غضروف کمک میکند.
با گذشت زمان، غضروف مفصلی ممکن است ساییده شده و نازک شود. همچنین تولید و کیفیت مایع سینوویال کاهش مییابد. این عوامل باعث افزایش اصطکاک بین استخوانها و بروز درد و سفتی میشود که به آن ساییدگی مفصل یا استئوآرتریت۹ میگویند.
پاورقی
۱ مفصل لغزنده (Synovial Joint)
۲ غضروف مفصلی (Articular Cartilage)
۳ کپسول مفصلی (Joint Capsule)
۴ حفره سینوویال (Synovial Cavity)
۵ مایع سینوویال (Synovial Fluid)
۶ رباطها (Ligaments)
۷ مفصل گوی و کاسهای (Ball and Socket Joint)
۸ مفصل لولایی (Hinge Joint)
۹ استئوآرتریت (Osteoarthritis)
