کرمها؛ زالو، کرمک: دنیای شگفتانگیز زیر پای ما
زالو: دوست یا دشمن؟
زالوها1 کرمهای حلقویتیپی هستند که بیشتر در آبهای شیرین و مناطق مرطوب زندگی میکنند. بدن آنها نرم و بندبند است و در دو انتهای بدن خود یک بادکش دارند. از بادکش جلویی برای سوراخ کردن پوست و مکیدن خون و از بادکش عقبی برای چسبیدن به میزبان استفاده میکنند. بزاق زالو حاوی موادی است که از لخته شدن خون جلوگیری میکند و همین موضوع آن را به یک ابزار درمانی ارزشمند تبدیل کرده است.
برای مثال، در گذشته از زالو برای فصد خون2 استفاده میشد. امروزه نیز در جراحیهای پیوند اعضا برای بهبود جریان خون در ناحیه پیوند شده از زالو درمانی3 بهره میبرند.
کرمک: یک انگل کوچک اما مزاحم
کرمک4 که با نام علمی انتروبیوس ورمیکولاریس5 شناخته میشود، یک انگل6 رودهای کوچک و سفیدرنگ است. این کرم بیشتر کودکان را آلوده میکند. طول آن حدود 1 سانتیمتر است و شبها برای تخمگذاری به اطراف مقعد میرود که این امر باعث خارش شدید میشود.
مقایسه ویژگیهای زالو و کرمک
| ویژگی | زالو | کرمک |
|---|---|---|
| محل زندگی | آبهای شیرین، مردابها | روده بزرگ انسان |
| تغذیه | خون | محتوای روده |
| تأثیر بر انسان | مفید (پزشکی) | مضر (بیماریزا) |
| طول تقریبی | 5-20 سانتیمتر | ~1 سانتیمتر |
کاربرد زالو در پزشکی مدرن
شاید برایتان جالب باشد که بدانید این موجود که بسیاری از آن میترسند، امروزه یک دستیار جراح محسوب میشود! مادهی ضد انعقاد در بزاق زالو به نام هیرودین8 پس از جدا شدن زالو، به مدت چند ساعت به رقیق شدن خون در آن ناحیه ادامه میدهد. این کار از لخته شدن خون و مرگ بافتهای پیوندی جلوگیری میکند. برای مثال، در پیوند گوش یا انگشت، از زالو برای نجات عضو استفاده میشود.
راههای پیشگیری و درمان آلودگی به کرمک
رعایت بهداشت فردی مهمترین سلاح برای مبارزه با کرمک است. شستشوی مرتب دستها با آب و صابون، به ویژه پس از دستشویی و قبل از غذا خوردن، کوتاه نگه داشتن ناخنها و شستشوی لباسهای رختخواب با آب داغ میتواند چرخه زندگی این انگل را قطع کند. درمان دارویی نیز معمولاً بسیار ساده و با تجویز پزشک انجام میشود.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر. تنها تعداد کمی از گونههای زالو از خون پستانداران تغذیه میکنند. بسیاری از آنها اصلاً قادر به سوراخ کردن پوست انسان نیستند و از بدن کرمها یا حلزونها تغذیه میکنند. زالوهای پزشکی نیز تحت شرایط استریل و کنترلشده استفاده میشوند.
اگرچه کودکان به دلیل سطح پایینتر رعایت بهداشت، بیشتر در معرض خطر هستند، اما این انگل میتواند افراد در هر سنی را آلوده کند. در خانوادهها، اگر یک نفر آلوده شود، معمولاً درمان همه اعضا توصیه میشود.
مهمترین نشانه، خارش شدید شبانه در ناحیه مقعد است. گاهی اوقات خود کرمهای کوچک و سفیدرنگ را میتوان در مدفوع یا اطراف مقعد مشاهده کرد. روش تشخیص قطعی، تست نوار چسب9 است که صبح زود قبل از دفع مدفوع انجام میشود و تخمها زیر میکروسکوپ دیده میشوند.
پاورقی
1زالو (Leech): کرمی حلقوی از زیرردهٔ هیودینهها (Hirudinea) که اغلب خونخوار هستند.
2فصد خون (Bloodletting): یک روش درمانی قدیمی که برای خارج کردن «خون بد» از بدن انجام میشد.
3زالو درمانی (Hirudotherapy): استفاده درمانی از زالوهای زنده در پزشکی.
4کرمک (Pinworm): یک انگل رودهای شایع.
5انتروبیوس ورمیکولاریس (Enterobius vermicularis): نام علمی کرمک.
6انگل (Parasite): موجودی که بر روی یا داخل بدن یک موجود دیگر (میزبان) زندگی کرده و از آن تغذیه میکند.
7خودآلودهسازی (Autoinfection): آلوده کردن مجدد خود توسط عامل بیماریزا.
8هیرودین (Hirudin): مادهای ضد انعقاد خون که در بزاق زالو یافت میشود.
9تست نوار چسب (Scotch Tape Test): روشی برای تشخیص آلودگی به کرمک با چسباندن نوار به ناحیه مقعد و بررسی تخمها زیر میکروسکوپ.
