دستگاه دفع ادرار: تصفیهخانهٔ هوشمند بدن
ساختار و اجزای تشکیلدهنده
دستگاه دفع ادرار مانند یک کارخانهٔ تصفیهٔ کوچک و بسیار دقیق در داخل بدن ما عمل میکند. این سیستم از چند بخش اصلی و مرتبط به هم تشکیل شده است که هر کدام وظیفهٔ خاصی دارند.
| نام عضو | تعداد | وظیفهٔ اصلی |
|---|---|---|
| کلیه2 | 2 | تصفیهٔ خون و تولید ادرار |
| حالب3 | 2 | انتقال ادرار از کلیه به مثانه |
| مثانه4 | 1 | ذخیرهٔ موقت ادرار |
| مجرای ادرار5 | 1 | درب خروجی ادرار از بدن |
کلیهها: کارخانههای تصفیهٔ خون
کلیهها دو عضو لوبیایی شکل هستند که در پشت شکم و زیر دندهها قرار گرفتهاند. کار اصلی آنها فیلتر کردن خون است. هر کلیه از حدود یک میلیون واحد بسیار ریز فیلتراسیون به نام نفرون6 ساخته شده است. در هر دقیقه، حدود 1.2 لیتر خون از کلیههای ما عبور میکند! این یعنی در روز، کلیهها تمام خون بدن را بیش از 40 بار تصفیه میکنند.
فرمول سادهای برای درک عملکرد کلیه وجود دارد. حجم ادرار تولید شده به عوامل مختلفی بستگی دارد:
$V_{urine} = (V_{water\_in} + V_{metabolic}) - V_{water\_lost}$
که در آن:
$V_{urine}$ = حجم ادرار تولید شده
$V_{water\_in}$ = حجم آب نوشیده شده
$V_{metabolic}$ = حجم آب تولید شده از سوختوساز سلولی
$V_{water\_lost}$ = حجم آبی که از طریق تعریق و تنفس از دست رفته است.
سفری از کلیه تا توالت: مسیر ادرار
ادرار تولید شده در کلیهها، قطره قطره و به آرامی از لولههای بسیار باریکی به نام حالب پایین میرود و وارد مثانه میشود. حالبها ماهیچههای ظریفی دارند که با حرکات موجی (انقباضات پریستالتیک7) ادرار را به سمت پایین میرانند.
مثانه مانند یک بالن قابلیت کش آمدن دارد. وقتی مثانه تقریباً نیمهپر شود (~250 میلیلیتر)، پیامی به مغز فرستاده میشود که احساس دستشویی داشتن را ایجاد میکند. وقتی ما تصمیم به دفع ادرار میگیریم، مغز به ماهیچههای مثانه دستور انقباض و به ماهیچههای دریچهٔ مجرای ادرار دستور انبساط میدهد و ادرار از طریق مجرای ادرار از بدن خارج میشود.
اهمیت آب و رنگ ادرار
رنگ ادرار یکی از نشانههای مهم سلامتی است و مستقیماً به میزان آب بدن مرتبط است.
| رنگ ادرار | وضعیت آب بدن | عملکرد پیشنهادی |
|---|---|---|
| زرد بسیار روشن و شفاف | عالی | همین روال را ادامه بده |
| زرد کهربایی | طبیعی | مقداری آب بنوش |
| نارنجی تیره یا قهوهای | کمآبی | فوراً آب بنوش |
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: نگه داشتن ادرار برای مدتهای خیلی طولانی و به طور مکرر میتواند باعث کشیدگی بیش از حد عضلات مثانه و حتی عفونت ادراری8 شود. بهتر است وقتی احساس نیاز کردید، در اسرع وقت به دستشویی بروید.
پاسخ: بعضی از مواد غذایی و داروها دارای رنگدانههایی هستند که بدن نمیتواند آنها را کاملاً تجزیه کند. بنابراین این رنگدانهها از طریق کلیهها فیلتر شده و وارد ادرار میشوند و به طور موقت رنگ آن را تغییر میدهند. این مسئله معمولاً بیضرر است.
پاورقی
1 دستگاه ادراری (Urinary System)
2 کلیه (Kidney)
3 حالب (Ureter)
4 مثانه (Bladder)
5 مجرای ادرار (Urethra)
6 نفرون (Nephron): واحدهای میکروسکوپی تصفیهکننده در کلیه.
7 انقباضات پریستالتیک (Peristaltic Contractions): انقباضات موجی و ریتمیک عضلات.
8 عفونت ادراری (Urinary Tract Infection - UTI)
