مجرای شنوایی چیست و چه نقشی دارد؟
ساختار و آناتومی مجرای شنوایی
مجرای شنوایی خارجی۱ یک لوله یا تونل کوچک و کمی خمیده است که صدای دنیای بیرون را به سمت پرده گوش۲ هدایت میکند. طول این کانال در بزرگسالان حدود 2.5 سانتیمتر و قطر آن حدود 0.7 سانتیمتر است. این مجرا را میتوان به دو بخش اصلی تقسیم کرد:
- بخش غضروفی: یکسوم خارجی مجرا که انعطافپذیرتر است و غدد تولیدکننده جرم گوش۳ در این قسمت قرار دارند.
- بخش استخوانی: دوسوم داخلی مجرا که توسط استخوانهای جمجمه محصور شده و ثابت است.
خمیدگی مجرا یک طراحی هوشمندانه است. این ویژگی از پرده گوش حساس در برابر ضربههای مستقیم و ورود اجسام خارجی بزرگ محافظت میکند. دیوارههای این کانال با پوست پوشیده شدهاند که دارای موهای ریز و غدد خاصی هستند.
وظایف اصلی و نقش مجرا در شنوایی
مجرای شنوایی فقط یک گذرگاه ساده نیست؛ بلکه چندین نقش حیاتی و به هم پیوسته را ایفا میکند که درک صدا را ممکن میسازند.
| وظیفه | توضیح |
|---|---|
| هدایت امواج صوتی | امواج صوتی را از لاله گوش جمعآوری کرده و آنها را به سمت پرده گوش هدایت میکند. |
| تقویت فرکانسهای خاص | مانند یک محفظه رزونانس عمل کرده و صداهای با فرکانس حدود 2000 تا 5500 هرتز (محدوده صحبت کردن) را تقویت میکند. |
| حفاظت فیزیکی | خمیدگی و موهای ریز داخل آن از ورود حشرات، گرد و غبار و اجسام خارجی جلوگیری میکند. |
| تنظیم دما و رطوبت | با کمک جرم گوش، محیطی با دمای و رطوبت ثابت برای پرده گوش و استخوانهای ظریف ایجاد میکند. |
جرم گوش: محافظ طبیعی مجرا
ماده مومی و زردرنگی که در مجرای شنوایی دیده میشود، جرم گوش نام دارد. بسیاری فکر میکنند این ماده کثیف و مضر است، اما در واقع یک محافظ فوقالعاده مهم برای گوش است. جرم گوش بهطور طبیعی و آرام از مجرا به سمت بیرون حرکت میکند و گرد و غبار، باکتریها و سایر ذرات را با خود خارج میکند. تمیز کردن عمق مجرای گوش با گوش پاک کن میتواند این روند طبیعی را مختل کرده و حتی جرم را به داخل هل دهد که بسیار خطرناک است. تمیز کردن فقط باید به قسمتهای خارجی و قابل دید محدود شود.
کاربردهای عملی و نکات مراقبتی
درک ساختار و عملکرد مجرای شنوایی به ما کمک میکند تا از گوشهای خود به درستی مراقبت کنیم. این دانش در زندگی روزمره و فناوریهای مختلف نیز کاربرد دارد.
مراقبت از گوش: مهمترین کاربرد عملی، یادگیری روش صحیح تمیز کردن گوش است. همانطور که گفته شد، باید از فرو بردن任何 جسمی به داخل مجرا خودداری کرد. شستوشوی گوش تنها باید توسط پزشک و در موارد انسداد شدید انجام شود.
طراحی هدفون و سمعک: مهندسان برای طراحی هدفونهای مناسب، شکل و اندازه مجرای شنوایی را مطالعه میکنند تا هم کیفیت صدا را بالا ببرند و هم به گوش آسیب نزنند. سمعکها نیز باید به گونهای ساخته شوند که کاملاً در مجرا جای گرفته و امواج صوتی را به درستی به پرده گوش برسانند.
تشخیص پزشکی: پزشکان با نگاه کردن به داخل مجرا (با دستگاهی به نام اتوسکوپ۴) میتوانند سلامت پرده گوش را بررسی و بیماریهای مختلف مانند عفونت (اوتیت۵) را تشخیص دهند. قرمزی، تورم یا وجود ترشح غیرعادی در مجرا همگی نشانههایی از یک مشکل هستند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، این یک اشتباه رایج و بسیار خطرناک است. گوش پاک کن میتواند جرم گوش را به عمق مجرا و درست روی پرده گوش فشرده کند که باعث ایجاد کیسه (افیوژن) و کاهش شنوایی میشود. حتی ممکن است به پرده گوش آسیب بزند. مجرای گوش به طور خودکار خودش را تمیز میکند.
هرگز سعی نکنید خودتان آن را تمیز کنید. این حالت میتواند ناشی از فشرده شدن جرم گوش یا عفونت باشد. تنها کار درست مراجعه به پزشک متخصص گوش و حلق و بینی است. پزشک با ابزارهای مخصوص و به روش بیخطری مجرای گوش شما را بررسی و مشکل را برطرف میکند.
این اتفاق به دلیل تغییر سریع فشار هوای بیرون رخ میدهد. در حالی که فشار هوای داخل مجرای گوش و پشت پرده گوش شما هنوز با فشار قبلی برابر است. این تفاوت فشار باعث میشود پرده گوش به سمت داخل یا خارج کشیده شود و احساس کیپی و گرفتگی ایجاد کند. خمیازه کشیدن یا قورت دادن آب دهان معمولاً با باز کردن شیپور استاش۶، این فشار را متعادل میکند.
پاورقی
۱ مجرای شنوایی خارجی (External Auditory Canal)
۲ پرده گوش (Tympanic Membrane یا Eardrum)
۳ جرم گوش (Earwax یا Cerumen)
۴ اتوسکوپ (Otoscope)
۵ اوتیت (Otitis) به معنای التهاب و عفونت گوش است.
۶ شیپور استاش (Eustachian Tube) لولهای است که گوش میانی را به پشت بینی متصل میکند و مسئول متعادل کردن فشار هوا در دو طرف پرده گوش است.
